دانلود پایان نامه

3-1 .انواع روش های تعیین مناطق
با توجه به گستردگی مناطق و اهداف مختلف از تقسیم بندی آنها همواره روشهای مختلفی نیز برای به منظور تعیین حد ومرز آن مورد استفاده قرار گرفته است .«فرضا در منطقه بندی کاربردی همبستگی وروابط متقابل اجزای متشکل آن مورد نیاز است .یا در منطقه بندی قراردادی ملاک شاخص های عددی وروش تحلیل جریانها وروش تحلیل جاذبه هاست .»(زیاری،78:1385)
«روشهای تعیین مناطق قراردادی با روشهای تعیین محدوده کاربردی متفاوت است .در تکامل و شناخت منطقه وروشهای تعیین محدوده آن دو دوره متفاوت را می توان تشخیص داد .به عبارت دیگر روش های شناخت وتعیین منطقه در دودوره متفاوت تکامل یافته است .این دو دوره بازتابی از تحول اقتصادی،از اقتصاد کشاورزی به اقتصاد صنعتی است .دردوره اول یعنی دوره اقتصاد کشاورزی ،منطقه ،محدوده ای قراردادی تلقی می شد که محدوده آن برحسب یکنواختی وهمگنی اجزای متشکله ان تعیین می گردید .در دوره دوم منطقه به محدوده ای کاربردی مبدل شد ومبنای تعیین آن همبستگی متقابل وروابط دوسویه اجزای متشکله آن گردید .»(آسایش،53:1388) درادامه بحث سعی داریم تا به مهمترین روشهایی که تاکنون برای منطقه بندی به طور کلی مطرح شده است بپردازیم .
«تعیین حدود مناطق شکلی یعنی در یک گروه جای دادن واحدهای محلی که براساس برخی شاخص های دقیقا تعریف شده خصوصیات مشترک دارند وبرمبنای همان شاخص ها با واحد های خارج از منطقه اختلاف های معنی دارنشان می دهند.مناطق شکلی به دست آمده هرگز متجانس نخواهندبود اما باید درمحدوده ی تقریبا تعریف شده ای متجانس باشند.اگرشاخص ها ساده وایستا باشند مثل زمین مرتفع تر از1000متر،تشخیص نسبتا ساده خواهد بود اما اگر شاخص ها متنوع باشند مثلا نرخ بیکاری ،نرخ فعالیت ،روندهای مهاجرت،وبسیاری شاخص های پویا ومرتبا در حال تغییردیگر، کارقدری مشکل تر خواهد شد .»(گلسن،9:1980)
3-1-1 . تعیین محدوده مناطق قراردادی
3-1-1-1 . روش شاخص های وزن دار
«بودویل به ساده ترین شکل ،این روش را توضیح داده است ودیگران آن را توسعه داده وبه روشهای پیچیده ای مثل تحلیل انباشتگی وتحلیل نواحی اجتماعی رسیده اند. شکل یک مثال بسیار ساده شده از این روش را نشان می دهد .منطقه مورد مطالعه شامل نه ناحیه است که از نظر نرخ بیکاری وسطخ درآمد سرانه بایکدیگر تفاوت نشان می دهند .به دلایل مربوط به سیاست گذاری،ضروری است که منطقه اصلی مشکل دار را از بقیه تفکیک کنیم (ناحیه بیمار از نظر اقتصادی).با توجه به شاخص ها به طور انفرادی تفکیک منطقه مشکل دار کار بسیار دشواری خواهد بود اما با در نظر گرفتن همه شاخص ها ووزن دادن به یک یک آنها منطقه ب را می توان تمیز داد .
دراین روش محدوده مورد مطالعه به بخش های مشابهی از نظر مساحت تقسیم شده ودرهربخش شاخص های اقتصادی،مانند بیکاری ومتوسط درآمد سرانه،مشخص می گردد .بادادن وزن به هریک از عوامل فوق، جایگاه نسبی هربخش روشن می گردد. مسائل اساسی در این بخش عبارتند از :
چگونگی تعیین معیارهای اصلی ،انتخاب وزن وتعیین حدود همگنی بخش هایی که یک منطقه را تشکیل می دهند .درمنطقه ای مطابق شکل که دارای 9 ناحیه ی محلی است وبرحسب سطوح نرخ بیکاری ودرآمد سرانه دارای ضرایب متفاوتی هستند ؛به شرح زیر منطقه بندی صورت می گیرد .ابتدا اطلاعات لازم درمورد معیارها مشخص می شود؛ آنگاه چگونگی وزن بندی شاخص ها درمورد بخش های منطقه ای (واحدهای محلی)جمع آوری می شوند وسپس از طریق محاسبه مزنهایی که به معیارها داده می شود ،شاخص های مربوط به هرمعیار،برای هر بخش منطقه ای محاسبه می گردد که مجموع این شاخص ها برای هربخش ،شاخص کلی آن بخش را نشان می دهد .
به این ترتیب اگر بخش های منطقه که دارای شاخص های نزدیک به هم هستند درکنار هم قرارداده می شوند ،واحدهای محلی تشکیل می شود که بخش های آن دارای مشخصات همگن هستند ومی تواند به عنوان یک ناحیه واحد تلقی شود ومرز آنها نیز باسایر نواحی تعیین گردد.وزن هایی که به معیارها اختصاص می یابد ،به صورت دلخواه تعیین می شوند وتقریبا برای انتخاب آنها روش علمی قبل اتکایی وجود ندارد.» (همان،10)
شکل 3- 1 . تحدید حدود مناطق شکلی
ماخذ : جان گلسن .منطقه در برنامه ریزی منطقه ای 1980
3-1-1-2 . روش تحلیل عوامل
«این روش نسبت به شاخص گذاری روش پیچیده تری است که پیدایش آن مدیون کار پیشاهنگانه بری در ایالات متحدده امریکا می باشد .جزئیات تکنیکی این روش بسیار پیچیده است اما اصول کلی آن را می توان در مطالعه ضمال غرب انگلیس توسط اسمیت پیدا کرد .اسمیت 14 شاخص صنعتی ویا براساس ناحیه های مبادله اشتغال محلی 14 شاخص اجتماعی – اقتصادی رابراساس مراکز تصمیم گیری محلی تشخیص داد.بسیاری اط این شاخص ها با همدیگر همبسته بودند وتوسط عملی نهفته در هردو تعیین می شدند روش تحلیل عوامل رامی توان برای تفکیک این عوامل اساسی بکار گرفت ونواحی را براساس عوامل گروه بندی کرد .اسمیت در تحلیل خود تغییر صنعتی یا ساخت صنعتی رابه عنوان عامل اصلی صنعتی وساخت اجتماعی وتغییر جمعیتی رابه عنوان عامل عمده اجتماعی – اقتصادی تشخیص داد وبراساس این عوامل توانست نواحی سالم اقتصادی ونواحی مشکل دار شامل لانکشایر شرقی وکمربند پنبه – زغال لانکشایر مرکزی را تشخیص دهد .»(گلسن،11:1980)
3-1-2 . تعیین محدوده مناطق کارکردی
«تحدید حدود مناطق کارکردی شامل در یک گروه قرار دادن واحدهای محلی که درجه بالایی از وابستگی متقابل نشان می دهند ،می باشند.در اینجه دوروش اصلی برای منطقه بندی کارکردی را مورد بحث قرار خواهیم داد .یکم تحلیل جریان که برمبنای مشاهدات واقعی آنچه که مردم انجام می دهند ساخته شده ودوم تحلیل جاذبه ای که براساس ملاحظه آنچه که از دیدگاه ما مردم می توانند انجام دهند،قرار دارند.»(همان :12)
3-1-2-1 . روش تحلیل جریان ها
در روش تحلیل جریان ها جهت و شدت جریان های موجود بین یک مرکزجمعیتی ونقاط جمعیتی پیرامون آن تعیین کننده حدود ثغوره منطقه کاربردی با حوزه نفوذ است .هدو جریان با دور شدن از مرکز از شدتش کاسته وبا نزدیک شدن به مرکز دیگر برشدتش افزوده می شود با در نظرگرفتن این ویژگی ،محدوده یا مرز حوزه نفوذ یک مرکز جمعیتی جاییست که شدت جریان به حداقل خود برسد .(زیاری،83:1385)
«جریان ها از انواع مختلف اند ولی اغلب در برگیرنده فعالیت های اقتصادی متنوعی می باشند که برحسب گونه (مانند ترافیک،مسافر،کالا،راه یا راه آهن) ویا بر حسب هدف(مانندخرید روزانه یا رفت وآمدروزانه به محل کار)طبقه بندی می شوند .جریان ها ممکن است ماهیتی اجتماعی .خدماتی مانندجریان روزانه محصلین ،بیماران) یا سیاسی(مانند هزینه های دولتی)یا ارتباطی مانند تلگراف،تلفن،روزنامه)داشته باشند .بدین ترتیب جریان های اطلاعاتی وارتباطی ؛شاخص مناسبی برای نشان دادن فعالیت ها وتاثیرات متقابل واحدهای جمعیتی به شمار می آیند .فرضا براساس برنامه وفراوانی رفت وآمد اتوبوس از یک مرکز به نقاط اطراف ،می توان نمودار جریان های رفت وآمد منطقه را ترسیم کرد وبراساس آن حوزه نفوذ کاربری مراکز شهری یا منطقه کاربردی را مشخص نمود.»(رفیعی،14:1371)
«در روش تحلیل جریان ها،موانع طبیعی مانند ارتفاعات ،آب وهوای سطحی ،محدوده حوزه نفوذ را می تواند کوچکتر نماید .فرضا برای تعیین حوزه نفوذ شهر کازرون براساس این روش می توان متغیرهایی همانند شغل،مراجعه به بیمارستان،آموزش،مراجعه برای خرید عمده(روزانه،هفتگی،سوخت،نفت)وغیره با امارگیری میزان مراجعات وبه کمک اطلاعات ،حجم جریان ها را به شهر مشخص نمود وآبادی های مراجعه کننده را به هم وصل کرد وبدین طریق محدوده حوزه نفوذ این شهر را به دست آورد .»(زیاری،83:1385)
3-1-2-2 . آنالیز جاذبه ای
اولین نظریه که واکنش متقابل تعدادی از فعالیت های انسانی را در سازمان فضایی سرزمین مورد بررسی قرار می دهد ،تئوری مدل جاذبه است .جغرافیدانان یکی از مهمترین امانت هایی که از علوم فیزیک گرفته اند،همین مدل جاذبه است.یکی از روش های تعیین حوزه نفوذ شهری ،مدل جاذبه (باالهام ازقانون نیوتن ) می باشد براساس این مدل می توان نقطه جدایی بین دو شهر راتعیین کرد .(عظیمی96:1383)

دسته‌ها: داغ ترین ها