طرح واره های ناسازگار اولیّه

واژه طرح واره در روانشناسی و به طور گسترده تر در بخش شناختی ، گذشته ای غنی و برجسته داره. در بخش رشد شناختی ، طرح واره رو به صورت قالبی در نظر می گیرن که براساس واقعیت یا تجربه شکل میگیره تا به افراد کمک کنه تجربه هاش رو تبیین کنن. علاوه بر این ، درک از راه طرح واره ، واسطه مندی[۸]می شه و پاسخای افراد هم به وسیله طرح واره جهت پیدا می کنن.طرح واره، بازنمایی[۹]ذهنی خصوصیات جدا کننده یه واقعه س. یعنی ، طرحی کلیاز عناصر برجسته یه واقعه راطرح­واره می گن. در روانشناسی، شایدً این واژه بیشتر با کارای پیاژه[۱۰]تداعی می شه، چون که اون در مراحل جور واجور رشد شناختی به صورت جداگونه در مورد طرح وارها بحث کرده. در بخش رشد شناختی ، طرح واره به عنوان” نقشه ذهنی شناختی” در نظر گرفته می شه که راهنمای تفسیر اطلاعات و حل مسئله س. پس ما بهیک طرح واره زبانی[۱۱]واسه فهم یه جمله و به یه طرح واره فرهنگی[۱۲]واسه تفسیر یه افسانه نیاز داریم(یانگ،۱۹۵۰  ؛ به نقل ازحسن حمیدپور،۱۳۹۰) .

روانشناسی

در بافتار روانشناسی و روان درمانی ، طرح واره به عنوان هر اصل سازمان بخش کلی در نظر گرفته می شودکه واسه درک تجارب زندگی فرد لازمه. یکی از مفاهیم جدی و بنیادی بخش روان درمانی ، اینه که خیلی از طرح وارها در اوایل زندگی شکل می گیرن، به حرکت خود ادامه میدن و خودشون رو به تجارب بعدی زندگی تحمیل می کنن، حتی اگه هیچ گونه کاربرد دیگری نداشته باشن. این مسئله ، همون چیزیه که بعضی وقتا به عنوان نیاز به “هماهنگی شناختی[۱۳]” ازش صحبت به میون میاد، یعنی”حفظ دیدگاهی با ثبات درباره خود یا بقیه ” ؛ حتی اگه این دیدگاه نادرست یا دستکاری شده باشه. با این تعریف کلی ، طرح واره می تونه مثبت یا منفی ، موافق یا مخالف باشه و هم اینکه می تونه در اوایل زندگی یا در سیر بعدی زندگی شکل بگیره(بک ،۱۹۶۷).

روان درمانی

تعریف یانگ از طرح واره

بعضی از طرح وارها- مخصوصا اونایی که بیشترً در نتیجه تجارب بد[۱۴]دوران کودکی شکل می گیرن – ممکنه هسته اصلی مشکلات شخصیت ، مشکلات منش شناختی ناچیز تر و خیلی از مشکلات طولانی قرار بگیرن. یانگ واسه بررسی دقیق تر این ایده، یه سری از  طرح وارها رو مشخص کرده که به اونا” طرح وارهای مخالف اولیه” میگه.

مشکلات

پس از بازنگری در تعریف اولیه ای که  از طرح واره ارائه کرده بودیم به این نتیجه رسیدیم که طرح وارهای مخالف اونّلیه خصوصیات زیر رو دارن:

  • الگوا یا درون مایه های عمیق و یاد گرفتن هستن،
  • از خاطرات ، هیجانا، شناخت وارها و احساسات بدنی تشکیل شدن،
  • در دوران کودکی یا نوجوونی بوجود اومده ان،
  • در سیر زندگی موندگاری دارن،
  • درباره خود و رابطه با بقیه هستن،
  • به شدّت ناکار اومدن[۱۵].

خلاصه این که ، طرح وارهای مخالف اولیّه ، الگوهای هیجانی و شناختی خود-آسیب رسانی هستن که در اول رشد و تغییر تو ذهن بوجود اومده ان و در سیر زندگی تکرار می شن. توجه کنین که ، رفتار یه فرد، بخشی از طرح واره به حساب نمیاد،چون یانگ عقیده داره که رفتارای مخالف در جواب به طرح واره به وجود میان.پس ، رفتارها از طرح وارها سر می گیرن ، ولی بخشی از طرح وارها حساب نمی شن(یانگ ، ۱۹۹۰).

 

ویژگیای طرح وارهای مخالف اولیه

اجازه بدید بعضی از ویژگیای طرح وارها رو بررسی کنیم. (از این به بعد واژه «طرح واره» و« طرح وارهای نا موافق اولیه» رو به جای همدیگه به کار می بریم .

مریضایی رو در نظر بگیرین که از بین آسیب رساترین و قوی ترین چهار طرح واره زیر، یکی رو داشته باشن .

این طرح وارها از فهرست هیجده طرح واره استخراج شدن: ول شدن/ بی ثباتی[۱۶]، بی اعتمادی / بد رفتاری[۱۷]،محرومیت هیجانی[۱۸]و مشکل/ شرم[۱۹]. این بیماران در دوران کودکی ول شده ، مورد سوء استفاده قرار گرفته ، فراموش یا رانده شدن. در سنین بزرگسالی ، اگه (به صورت ناخودآگاه) وقایع زندگی فعلی خود رو مشابه تجارب مضر[۲۰] دوران کودکی شون بفهمن، طرح واره هاشون برانگیخته می شن. وقتی که این طرح وارها برانگیخته شن ، هیجانای منفی شدیدی مثل عزا ،شرم ، ترس یا خشم رو تجربه می کنن.

البته تموم طرح وارها براساس وقایع مضر یا بدرفتاری دوران کودکی شکل نگرفته ان. ممکنه تو ذهن یه فرد ، بدون تجربه وقایع آسیب زای دوران کودکی ، طرح واره وابستگی بوجود بیاد؛ به خاطر این که در دوران کودکی ، به طور کاملً تحت سلطه و پشتیبانی والدین بوده. با این وجود ، هر چند تموم طرح وارها ، ریشه تحولی وقایع آسیب زا ندارن ، ولی همه اونا مزاحم زندگی سالم هستن . بیشتر طرح وارها  نتیجه تجارب زیان بخش[۲۱] حساب می شن که فرد در سیر دوران کودکی و نوجوونی همیشهً با این تجارب روبه رو بوده . اثر این تجارب بد در سیر تغییر با همدیگه جمع می شن و منتهی به تشکیل یه طرح واره ی به طور کاملً مخالف تموم عیار می شه. طرح وارهای مخالف اولیه واسه بقاء خودشون می جنگن. همونجوریکه قبلاً ذکر شد، این نتیجه تمایل بشر به«هماهنگی شناختی» است. با اینکه فرد می دونه طرح واره منتهی به ناراحتی ایشون می شه، ولی با طرح واره احساس راحتی می کنه و همین احساس راحتی ، فرد رو به این نتیجه میرسونه که طرح واره اش درسته. آدما به سمت وقایعی کشیده می شن که با طرح واره هاشون همخوانی دارن و همین دلیل تغییر طرحوارها سخته. بیماران به طرح وارها به عنوان حقایقی نگاه می کنن که بدون به بوته آزمایش گذاشتن صحت وسقم اونا ، فکر می کنند که این حقایق درستند. نتیجه اینجور دیدگاهی ، اینه که طرح واره بر پردازش تجارب بعدی تاثیر می ذارن. طرح وارها نقش کلی ای در تفکر ، احساس، رفتار و چگونگی ایجاد رابطه بیماران با بقیه بازی می کنن و به شکلی تناقص آمیز و پیشگیری ناپذیر ، زندگی بزرگسالی رو به شرایط بد دوران کودکی میکشونن که بیشترً واسه بیماران زیانبخش بوده.طرح وارها در اوایل دوران کودکی یا نوجوونی بازنمایی­هایی دقیق از محیط دور و بر ایجاد می کنن(یانگ، ۱۹۹۹).

تجربه نشون داده که طرح وارهای افراد تا حدودی بازتابی دقیق از محیط زندگی اولیه شونه. مثلا ، اگه مریضی بگه وقتی که بچه بوده خونواده اش با اون سرد و بی عاطفه برخورد می کردن، معمولاً حرفش درسته، حتی اگه دلیل رفتار والدین خود و مشکل اونا رو در بیان احساسات و احساسات نفهمد . ممکنه اسنادش واسه رفتار والدینش اشتباه باشه، ولی حس اولیش از جوّ عاطفی و چگونگی رفتار والدین با اون تقریباً همیشه درسته.معمولاً وجود به درد نخور طرح وارها وقتی ظاهر می شه که بیماران در روند زندگی روزمره خود و در تعاملاتشان با بقیه به شکلی عمل کنن که طرح وارهای اونا تأیید شه، حتّی اگه برداشتاولّیه اونا درست نباشه. طرح وارهای مخالف اولیه و راه های کار اومدی  که بیماران از راه اونا یاد می گیرن با بقیه کنار بیان، بیشتر زیر بنای نشونه های طولانی مشکلات محور I مثل اضطراب،افسردگی ، سوء مصرف مواد و مشکلات روان – تنی هستن.طرح وارها حالت ابعادی[۲۲]دارن، بدین معنا که از نظر “شدت”و “وسعت فعالیت تو ذهن “ با همدیگه فرق دارن . هر چی طرح واره شدیدتر باشه، شمار بیشتری از موقعیتا می تونن اون رو فعال کنن . مثلا ، اگه فردی در دوران کودکی شدیدا و دائم از طرف پدر و مادر خود مورد انتقاد قرار گرفته باشه ، تقریباً در برخورد با هر کسی ، احتمال داره طرح واره مشکل در اون برانگیخته شه .اگه فردی در دوران کودکی ، فقط از طرف یکی از والدین خود و اونم بعضی وقتا و به شکل خفیفتری مورد انتقاد قرار گرفته باشه ، ممکنه طرح واره مشکل اون فقط در برخورد با مراجع قدرتی که از جنسیت همون والدِ انتقاد گر هستن، برانگیخته شه. کلا هر چی طرح واره شدید تر باشه، فرد به هنگام  برانگیخته شدن طرح واره ، احساسات منفی بیشتری رو تجربه می کنه و فعال بودن اون تو ذهن ، مدت زمان بیشتری زمان میبره (صلواتی ، ۱۳۴۷).

 

از طرف دیگه با در نظر گرفتن مراحل رشد روانی – اجتماعی در دیدگاه اریکسون[۲۳] (۱۹۵۰) ، میشه اینجور دلیل آوردن کرد که حلّ موفقیت آمیز هر کدوم از این مراحل به یه طرح واره موافق منجر می شه، در حالی که شکست در اون مرحله باعث ایجاد یه طرح واره مخالف می شه.

[۱]structure

[۲]framework

[۳]outline

[۴]stoic Logicians

[۵] Frosippus

[۶] Inference schmata

[۷] Kant

[۸]- Mediate

[۹] -Representatio

[۱۰]- Piaget

[۱۱] -linguistic schema

[۱۲]-cultural schema

[۱۳] -cognitve consistency

[۱۴] toxic

[۱۵] dysfunctional

[۱۶] abandonment/Instability

[۱۷] mistrust/Abuse

[۱۸] emotional deprivation

[۱۹] defectivess/shame

[۲۰] traumatic

[۲۱] noxious

[۲۲]dimensional

[۲۳] Erikson