طرحواره های ناسازگار اولیه

طرح مخالف اولیه ساختارهایی غیرشرطی و انعطاف ­ناپذیرن که کم کم و به صورت الگوهایی از تفکرات دستکاری شده و رفتارای به درد نخوری ثابت شده ­ان. این ساختارها به وسیله افراد حفظ و بیشتر قطعی و مسلم انگاشته می­شن. طرح­ها به عنوان الگویی واسه پردازش تجربیات افراد مورد استفاده قرار می­گیرند و اینطوری افکار و روابط فرد با بقیه رو مشخص می­ کنن ونوع ادراکی رو که هر فرد از خود و جهان دور و برش داره تحت اثر قرار می­ بدن. ادراکی که به دلیل وجود خود موندگاری بخش[۲]طرح­ها در سراسر زندگی ادامه می­یابد. (سیموس ،۱۳۸۴؛یانگ و همکاران،۲۰۰۳)

۲-۱-۵- بخش های طرح و طرح مخالف اولیه:

یانگ وهمکارانش در اول هیجده طرح اولیه رو معرفی کرد (یانگ،۱۳۸۴؛یانگ وهمکاران ،۲۰۰۳)اما در تحقیقات گذشته سه طرح در دیگه طرح­ها ترکیب گردیده­ان.این پونزده طرح به شکل پنج بحث گسترده نیازای عاطفی مرکزی ارضاء نشده که “بخش های طرح[۳]” نامیده می شن سازمان پیدا میکنن.طرح­هایی که در هر بخش قرار دارن حاصل نبود ارضاء مطلوب نیاز مربوط به اون بخش هستن.

۲-۱-۵-۱- بخش اول؛ بریدگی/رانده

طرحوارهای مخالف اولیه زیر مجموعه این بخش حاصل نبود ارضای نیاز به دلبستگی امن به بقیه ان. طرحوارهای این بخش معمولا در خونواده هایی به وجود می آیدکه بی عاطفه ، سرد ، مضایقه گر، منزوی ، تندخو ، غیر قابل پیش بینی یا بدرفتار هستن.

  • ول شدن و بی ثباتی(AB)[4] ؛ لرزش و بی اعتمادی واسه دریافت پشتیبانی و ایجاد پیوند،شامل این احساس که افراد مهم زندگی قادر به تأمین و یا ادامه پشتیبانی عاطفی لازم فرد نیستن؛چون اونا از دید هیجانی سست و غیر قابل پیش ­بینی­ هستن .فردی که اینجور طرح ای در ذهنش بوجود اومده باشه،عقیده داره هر لحظه امکان داره افراد مهم زندگی اش بمیرن یا این که اون رو رها کنن و به کس دیگه ای علاقمند شن.
  • بی اعتمادی و بدرفتاری(MA)[5]؛ افراد دارای این طرح بقیه رو آدمایی سودجو ، دغل کار، دروغگو و بدرفتار می دونن وممکنه دارای این حس باشن که آسیبای وارد اومده به اونا از قصد بوده و یا حقوقشون همیشه از طرف بقیه ندیده گرفته می شه.
  • محرومیت هیجانی (ED)[6] ؛ این طرح بیشتر با باور فرد در مورد اینکه تمایلات و نیازای شخصی اش واسه حد متعارفی از پشتیبانی عاطفی به اندازه کافی از طرف بقیه ارضاء نمی شه ،مشخص می شه. محرومیت هیجانی دارای سه نوع عمده س :
    1. محرومیت از محبت: شامل از دست دادن توجه ،گرمی یا همراهی
    2. محبت

    3. محرومیت از همدلی: از دست دادن فهم ، گوش دادن و احساسات مشترک از طرف بقیه
    4. محرومیت از پشتیبانی: نداشتن منبع قدرت ، جهت دهی یا راهنمایی از طرف بقیه
  • مشکل وشرم(DS)[7]: افراد دارای این طرح باور به وجود یک یا چند مشکل و ضعف کلی در مهمترین حولوحوش شخصیت شون دارن.این مشکل ممکنه شخصی(تکانهای خشم،تمایلات جنسی غیر قابل پذیرش یا خودخواهی)یا عمومی باشن(ظاهر جسمی بد و مشکلات اجتماعی).
  • مشکلات

  • تنهایی اجتماعی /غریبگی(SI)[8]: در برگیرنده این احساسه که شخص از جهان منصرف شده،با افراد دیگه فرق داره و یا اینکه زیادتر از اندازه به انتقاد ،سرزنش ، رانده و…باشه.

۲-۱-۵-۲- بخش دوم ؛ خودگردانی و کارکرد دچار اختلال

نبود ارضاء نیاز به خودگردانی ، صلاحیت و احساس هویت منتهی به تشکیل طرحوارهای مربوط به این بخش می شه.خونواده هایی که زیادتر از اندازه از کودک مواظبت میکنن و یا به هر دلیلی مانع از رشد و استقلال ایشون می شن ، ایجاد کننده مناسبی واسه رشد طرحوارهای مربوط به این بخش ان.

  • وابستگی / بی­کفایتی(DI)[9]: باور به اینکه فرد قادر نیس بدون کمک از طرف بقیه مسؤلیتای روزمره خود نظی حل مشکلات روزانه،تلاش واسه قضاوت خوب و اراده کردن درست و … رو بطور قابل قبولی انجام بده .این حالت بیشتر به صورت درموندگی ظاهر می شه.
  • اراده کردن

  • آسیب پذیری نسبت به ضرر یا مریضی(VH)[10]: ترس افراطی از احتمال وقوع نزدیک یه حادثه که فرد قادر به جلوگیری و کنترل اون نیس. مانند سوانح پزشکی(سکته قلبی،ایدز)،وقایع هیجانی(دیوونه شدن) ویا سوانح محیطی(قربونی جنایت شدن،زمین لرزه).
  • خود تغییر نیافته / گرفتار (EM)[11]: رابطه عاطفی شدید و نزدیکی زیادتر از اندازه با یکی از افراد مهم زندگی (بیشتر والدین)،به قیمت از دست دادن فردیت یا رشد اجتماعی طبیعی.بیشترَ هیچ کدوم از افراد گرفتار ، بدون پشتیبانی دیگری ، قادر به ادامه زندگی نبوده یا نمی تونن خوشحال باشن.فردی که اینجور طرح ای داره ممکنه احساس کنه وجودش در بقیه ترکیب شده و هویت جداگونه ای نداره
  • شکست(FA)[12]: آدمایی با این طرح خود رو فردی شکست خورده میدونن و شکست براشون چیزی پیشگیری ناپذیریه،در مقایسه با همسالانشون در بخش های پیشرفت (تحصیل،شغل،ورزش و…) احساس بی عرضگی می کنن.بیشتر شامل این باوره که شخص دیوونه ،نادان و بی لیاقته.

۲-۱-۵-۳- بخش سوم: محدودیتای دچار اختلال

نبود ارضاء نیاز به محدودیتای واقعی و خود کنترلی منتهی به تشکیل طرحوارهای زیر مجموعه این بخش می شه.مشکلات آدمایی که در این بخش قرار دارن بیشترَ در رابطه با رعایت حقوق بقیه و نبود تحمل ناراحتی معموله.این طرحوارها بیشتر از همه در خونواده هایی رشد پیدا میکنن که به جای انضباط ،مسؤلیت پذیری ، همکاری دوطرفه و هدف گزینی ، وجه مشخصه شون آسون انگاری افراطی ، از دست دادن جهت دهی یا حس برتریه.

    • استحقاق /بزرگ منشی(ET)[13]:آدمایی با این طرح خود رو از بقیه برتر می دونن و حقوق خاصی واسه خود قائلند،خودمون رو معتقد به رعایت اصول روابط دوطرفه اجتماعی نمی دونن و واسه رسیدن به اهداف خود بقیه رو به بهره کشی میکشن.بیشتر واسه کسب قدرت و یا کنترل بقیه تأکید افراطی بر برتری جویی دارن.(مثلا موفق ترین ،با استعدادترین و پولدار ترین).هدف اولیه کسب توجه یا پذیرش از طرف بقیه نیس.بعضی وقتا واسه اینکه فرد بتونه تمایلات خود رو ارضاء کنه، بدون همدلی با بقیه و یا بدون توجه به نیازها و احساسات اونا ،به رقابت افراطی یا کنترل رفتارای بقیه روی می آورد.

 

  • صبوری و خود انضباطی کم(IS)[14]: آدمایی با این طرح بیشترَ دارای مشکلات در خودمون­داری مناسب ، تحمل کم واسه رسیدن به اهداف و کنترل تکانهای شخصی هستن.این طرح می تونه به صورت دوری بزرگ نمایی آمیز از ناراحتی و اختلاف هم تجلی یابد.

۲-۱-۵-۴- بخش چهارم،دیگه جهت مندی

نبود ارضاء به آزادی واسه بیان نیازها و احساسات قابل اطمینان در کودکی باعث تمرکز افراطی فرد بر نیازها، تمایلات و احساسات بقیه می­شه،به گونه­ای که نیازای خود فرد مورد غفلت قرار می­گیرند.این کار بیشترً به خاطر رسیدن به عشق و پذیرش ، موندگاری رابطه با بقیه و یا دوری از انتقام یا تلافی اونا صورت می­گیرد. معمولاً شامل واپس زنی و از دست دادن آگاهی در مورد خشم و تمایلات طبیعی خود فرد می­شه.این طرحوارها بیشترً در خونواده هایی رشد می­پیدا کنن که کودک رو با قید و شرط پذیرفته­ان.

  • اطاعت(SB)[15]: واگذاری افراطی کنترل خود به بقیه به خاطر این که فرد واسه انجام اون احساس زور می کنه.این کار بیشترً واسه دوری از خشم ، محرومیت یا انتقام صورت میگیره.اطاعت بیشترً در دو بخش نیازها و هیجانات اتفاق میفته.اطاعت در این دو بخش منتهی به واپس زنی تمایلات، تصمیمات و هیجانات به خصوص هیجان خشم در فرد می شه.این خشم مخفی شده بیشترً به شکل رفتارای ناسازگارانه ، طغیانای عاطفی کنترل نشده، علایم روان تنی وسوء مصرف مواد و… تجلی پیدا میکنن.
  • ازخود گذشتگی (SS)[16]: این طرح منتهی به تمرکز افراطی بر ارضاء نیازای بقیه درزمان زندگی روزمره می شه طوریکه از رضایتمندی خود فرد جلوگیری می­ کنه.این بیشترً ریشه در حساسیت زیادتر از اندازه نسبت به درد و رنج بقیه ، جلوگیری از احساس آسیب به بقیه ، دوری از احساس گناه به وجود اومده توسط خودخواهی داره.اینجور طرح ای منتهی به این احساس می شه که نیاز فرد ایثارگر به قدر کافی ارضاء نمی شن و هم اینکه باعث ناراحتی آدمایی می شه که اون از اونا نگهداری می کنه.

۲-۱-۵-۵- بخش پنجم:گوش به زنگی زیادتر از اندازه و جلوگیری

نبود ارضاء نیاز به اختیار و بازی در کودکی منتهی به واپس زنی احساسات و تکانهای خود انگیخته مانند خوشحالی ،خود بیان­گری ، آرامش ، روابط نزدیک و سلامتی می شه.آدمایی با طرحوارهای مربوط به این بخش بیشترً در خونواده هایی رشد پیدا میکنن که در اونا عصبانیت ، توقع و تنبیه به چشم می­خورد.کارایی ،بی اشکال گرایی ، وظیفه شناسی ، پیروی از قوانین، مخفی سازی از هیجانات و دوری از اشتباهاتی که لذت جویی ، شادی و آرامش رو به دنبال دارن از ویژگیهای روشن مثل این از خونواده هاست.اینجوری اگه فرد نتونه همیشهً گوش به زنگ و مراقب باشه به زودی همه چیز از هم می­پاشد.

  • جلوگیری هیجانی(EI)[17]:جلوگیری افراطی اعمال، احساسات یا تمایلات خودانگیخته ای که معمولاً واسه دوری از نبود پذیرش از طرف بقیه ، احساس خجالت یا از دست دادن کنترل تکانهای شخصی صورت میگیره.جلوگیری بیشتر از همه در چهار بخش زیر روی میده:
    1. جلوگیری از بروز خشم و خشونت
    2. جلوگیری از بیان تکانهای مثبت مثل خوشحالی ، محبت ، تحریک جنسی ، بازی و ….
    3. جلوگیری از بیان آسیب پذیری یا بیان راحت و روشن احساسات و نیازای شخصی
    4. تأکید افراطی بر عقلانیت بدون توجه به هیجانات
  • معیارهای سرسختانه/عیب جویی افراطی(US)[18]: این طرح منتهی به شکل­ گیری این باور در فرد می­شه که باید همه تلاش خود رو واسه رسیدن به معیارهای بلندپروازانه­اش انجام بده.این طرح معمولاً به شکلای زیر بروز می­ کنه:
    1. مشکل گرایی افراطی ،توجه غیر عادی به جزئیات یا آزمایش کمتر از حد کارکرد خود در مقایسه با کارکرد بقیه
    2. قوانین غیر قابل انعطاف و بایدها :در خیلی از بخش های زندگی از جمله معیارهای بالا و غیرواقع بینانه اخلاقی، فرهنگی و مذهبی
    3. نگرانی های وقتی و مفید بودن بمنظور انجام کار بیشتر(یانگ،۱۳۸۴؛یانگ و همکاران، ۲۰۰۳)

[۱] .Petrocelli

[۲] . Self-Perpetuating

[۳] . Schema domains

[۴] . Abandonment/Instability

[۵] . Mistrust/Abuse

[۶] . Emotional Deprivation

[۷] . Defectiveness/Shame

[۸] . Social Isolation/Alienation

[۹] . Dependence/Incompetence

[۱۰] . Vulnerability to Harm or Illness

[۱۱] . Enmeshment/Undeveloped Self

[۱۲] . Failure

[۱۵] . Subjugation

[۱۶] . Self-sacrifice

[۱۷] . Emotional inhibition

[۱۸] . Unrelenting Standards/Hypercriticalness