دانلود پایان نامه

بسته به نوع داده مورد نیاز برای تعیین سؤال تحقیق و نیز قابلیت دسترسی به منابع، مصاحبه‌ها می‌توانند اشکال متنوعی به خود بگیرند. مصاحبه‌های ساختاریافته شامل مجموعه سؤالات تعیین شده‌ای هستند که محقق با نظم خاصی آنها را می‌پرسد و مستلزم این است که مصاحبه شونده با انتخاب یک یا چند گزینه ثابت به آنها پاسخ دهد. این مصاحبه‌ها معمولا از یک مدل مفهومی استخراج می‌شوند. این مدل نوع سؤالات را معین می‌کند (کامینگز و ورلی 2002). مزایای این روش کدبندی و تجزیه و تحلیل سریع داده‌ها، کمی سازی آسان داده‌ها و قابلیت مقایسه پاسخ‌ها و تضمین پوشش زمینه‌های مورد علاقه در تحقیق هستند. مصاحبه‌های غیر ساختاریافته، اختیار زیادی به محقق می‌دهند تا تمام یا تعدادی معین از موضوعات مورد علاقه را مورد تأکید قرار دهد. سؤالات و نظم آنها ثابت نبوده و می‌تواند در طول فرایند مصاحبه تکامل پیدا کند. در این نوع مصاحبه امکان عمیق شدن در موضوعات و دستیابی به داده ‌های غنی بیشتر است. مصاحبه‌های نیمه ساختاریافته عناصر هر دو مصاحبه قبلی را در قالب قابلیت کمی سازی با گزینه‌های ثابت، و امکان پرس و جو و بررسی عمقی در زمینه‌های مورد علاقه معین، ترکیب می‌کنند. بنابر این، این نوع مصاحبه، مزایا (به طور کلی سهولت تجزیه و تحلیل، کمی سازی و مقایسه، دادن اجازه به مصاحبه شونده برای تشریح پاسخ‌ها و ارائه اطلاعات عمقی در مواقع لزوم) و معایب (وسوسه صرف زمانی زیاد بر روی موضوعات پیرامونی، خطر از دست دادن کنترل مصاحبه شونده) هر دو رویکرد را به همراه دارد (حسین نژاد، 1387: 50).
محقق در زمان کوتاه و محدود مصاحبه موظف است محیطی امن و دوستانه بمنظور تبادل موثر اندیشهها فراهم نماید. جو مطلوب مصاحبه متضمن بیان آزاد احساسات و تجارب است. در چنین فضایی امکان برقراری تعادل میان جستجوی دانششناختی، و ابعاد اخلاقی تعاملات عاطفی انسان فراهم میگردد. همدردی محقق با احساسات حاکم بر دنیای مصاحبه شونده، اجتناب از تحمیل عقاید به وی و دوری از تحمیل موقعیت برتر خود از نظر علمی سبب میگردد که سفر به دنیای معانی ذهنی مصاحبه شونده امکانپذیر گردد. محقق در جریان مصاحبه، نقش ابزار تحقیق را بر عهده دارد که قادر است با تجهیز شدن به روشهای عاطفی و جسمی اکتشاف علمی، راه به دنیای خصوصی نمونهها پیدا کند (Kvale, 1996: 125).
از آنجا که این تحقیق اکتشافی بوده و هدف، شناسایی مسائل رفتاری احتمالی موجود در سازمان در ارتباط با معرفی شایستگیهای رهبری و برنامه جانشینپروری می‌باشد، از این رو به نظر می‌رسد که استفاده از مصاحبه‌های نیمه ساختار یافته بهترین روش باشد.
3-2-1-1: مراحل فرایند مصاحبه
به کار گرفتن روش مصاحبه در تحقیقات نیازمند رعایت مراحل خاصی است. والِ (1996) به هفت مرحله در فرآیند مصاحبه اشاره میکند:
1. تعیین موضوع. تعیین اهداف و توصیف مفاهیم مرتبط با موضوع (محتوی)، اولین مرحله در فرایند مصاحبه محسوب میگردد. مصاحبههای انجام گرفته در تحقیق کنونی با رویکردی اکتشافی هدایت شدهاند. هدف از آنها آزمون فرضیات نیست، بلکه هدف اصلی، پاسخگویی به سوال اصلی تحقیق است که در فصل اول به آن اشاره شد. با توجه به رویکرد اکتشافی تحقیق کنونی، مصاحبههای انجام گرفته از ساختار اندکی برخوردار بودهاند. البته این امر به معنای پراکندگی دادهها و امکان ایجاد انحراف در روند و نتایج تحقیق نیست، زیرا پژوهشگر در کلیه مراحل انجام مصاحبهها و جمعآوری دادهها، محدوده معینی را برای موضوع مورد بررسی و مصاحبههای در حال جریان تعیین کرده است.
2. طراحی. به دنبال تعیین هدف و محتوی مصاحبه با استفاده از مرحله «تعیین موضوع»، برنامه ریزی طرح مطالعه آغاز میشود. در تحقیق حاضر، پس از تعیین موضوع و انتخاب روش تحقیق مصاحبه، برنامهریزی کلی انجام مصاحبهها طراحی شد.
3. موقعیت مصاحبه. انجام مصاحبه بر اساس راهنمای تنظیم شده صورت میپذیرد. محقق در زمان کوتاه و محدود مصاحبه موظف است محیطی امن و دوستانه به منظور تبادل موثر اندیشهها فراهم نماید. در تحقیق کنونی، برای ورود به مصاحبهها، کارهایی که پژوهشگر انجام داده است شامل معرفی شخصی، بیان هدف تحقیق، اظهار رازداری در مورد اطلاعات، و توضیحی در این مورد است که چرا مصاحبهشونده برای این مصاحبه انتخاب شده است.
4. نسخهبرداری (رونویسی کردن). نسخهبرداری آماده نمودن اطلاعات کسب شده در مصاحبه برای تحلیل است. در این فرایند، یک مصاحبه شفاهی، تبدیل به یک متن منسجم میگردد. در تحقیق کنونی اطلاعات دریافتی از مصاحبه شوندگان، در جلسه مصاحبه توسط مصاحبهگر بر روی برگههایی که بدین منظور طراحی شده است، یادداشت شدهاند. مصاحبهها به صورت کلمه به کلمه نسخهبرداری شده و توضیحات اضافی که مصاحبهگر احساس کرده برای خواننده مورد نیاز است در داخل پرانتز ارائه شدهاند.
5. تحلیل. تحلیل مصاحبه میتواند بخشی از تئوریسازی، آزمون تئوری یا کاربرد یافتهها باشد. هدف، عنوان، و ماهیت مواد و اطلاعات موجود در مصاحبه، معین میکند که کدام روش برای تحلیل مصاحبه مناسبتر است (Kvale, 1996, 88). در این پژوهش، برای تجزیه و تحلیل داده‌های بدست آمده از مصاحبه‌ها، از روش تحلیل تِم استفاده شده است. در انتهای این فصل، مراحل انجام تحلیل تِم به طور مشروح ارائه خواهد شد.
6. تائید. اعتبار در مصاحبه ناظر بر دو موضوع واقعیت و دانش است. در یک مطالعه کیفی، اعتبار اشاره بر میزانی دارد که مشاهده محقق توانسته است پدیده مورد مطالعه یا متغیرهای مربوط به آن را انعکاس دهد (Kvale, 1996, 238).
7. گزارشدهی . گزارشدهی، فرایند برقراری ارتباط میان یافتههای مصاحبه با استفاده از روشهای به کارگرفته شده بر اساس معیارهای علمی، لحاظ نمودن ملاحظات اخلاقی و در نهایت ارائه نتایج به صورت یک محصول نوشتاری است. هدف از گزارشدهی ارائه یافتههای مهم و قابل اعتماد به سایر محققین و یا جامعه میباشد (Kvale, 1996,256).گزارش تحقیق کنونی در فصلهای چهارم و پنجم ارائه میشود.
3-2-1-2: سوالات مصاحبه
هر سئوال پرسشنامه باید با عنایت به دو بعد موضوعیت و پویایی مورد ارزشیابی قرار گیرد. بعد موضوعیت ناظر بر تناسب سئوال با موضوع تحقیق و بعد پویایی بر تعامل بین فردی (در رابطه با سئوال مورد نظر) در مصاحبه تاکید دارد. یک سئوال خوب در مصاحبه از نظر موضوعی به تولید دانش کمک میکند. بر این اساس لازم است هر سئوال در مصاحبه، مرتبط با عنوان و مفاهیم نظری موجود در بطن تحقیق بوده و متعاقباً در تحلیل بعدی موثر واقع گردد. توجه به اصل «فشار به جلو» در طراحی سئوالات پرسشنامه مهم است. منظور از این اصل، در نظر گرفتن مراحل بعدی حین تدوین سئوالات میباشد. در صورتی که به دلیل روش تحلیل مطالعه، طبقهبندی سئوالات مدنظر باشد، آنگاه لازم است، محقق حین مصاحبه بطور مستمر معانی سئوالات را با توجه به تقسیمبندی بعدی سئوالات روشن سازد.
سئوالات باید هادی جریان مصاحبه بوده و به پیشرفت آن کمک نماید. بعلاوه سئوال باید قدرت برانگیخته نمودن مصاحبه شوندگان را داشته و آنان را وادار به ارائه داوطلبانه احساسات و تجارب خود نماید. سئوالات مصاحبه باید دارای سه ویژگی کوتاهی، قابل فهم بودن و عاری بودن از زبان آکادمیک باشد. باید بخاطر داشت که سئوالاتی که از قدرت موضوعیت بالایی برخوردارند، الزاماً پویایی مطلوبی را از خود نشان نمیدهند، مگر آنکه محقق در طرح سئوال، همزمان به هر دو توجه نماید.
محقق در طرح سئوالاتی که در تحقیق کنونی برای دریافت اطلاعات و دادههای لازم مورد استفاده قرار گرفتهاند، ادبیات نظری و پرسشنامههای موجود در زمینه شایستگیهای رهبری و برنامه جانشینپروری را مد نظر قرار داده است. سئوالات مصاحبه کنونی به گونهای در جلسه مطرح شدهاند که از نظر پویایی به ارتقا یک تعامل مثبت و موثر منجر گردد (Kvale, 1996: 129-130).
در فرایند مصاحبه پژوهشگر باید در زمینههای زیر از مهارت بالایی برخوردار باشد: گوش دادن، ایجاد رابطه با دیگران، طرح سئوال، اتخاذ تدبیرهای لازم و به اصل مطلب رسیدن. مصاحبه موجب میشود که حجم زیادی از دادهها به دست آید، ولی این کار مستلزم صرف وقت زیادی میشود تا بتوان دادهها را تجزیه و تحلیل کرد. هنگامی که برای جمعآوری دادهها فقط از مصاحبه استفاده شود، پژوهشگر باید در مورد موضوع تحقیق دارای یک چارچوب نظری باشد تا بتواند دیدگاههای افراد مرود مصاحبه را به طور کامل شرح دهد، یعنی باید دارای دیدگاه ذهنی (و نه عینی) باشد (مارشال و راسمن، 1377: 113).
از آنجا که بحث شایستگیهای رهبری و جانشینپروری یک بحث تخصصی در حوزه مدیریت منابع انسانی می‌باشد و این امکان وجود دارد که برخی از افراد با کلیات و چارچوب آن آشنا نباشند، جهت آشنایی مصاحبه شوندگان تدابیری اتخاذ گردید. قبل از انجام مصاحبه، یک متن مختصر در مورد شایستگیهای رهبری و جانشین پروری در اختیار مصاحبه شوندگان قرار گرفت که این متن در پیوست (3) آمده است. همچنین قبل از آغاز هر مصاحبه، یک توضیح شفاهی از قبل آماده شده به مدت تقریباً 10 دقیقه برای مصاحبه شوندگان ارائه می‌شد. علاوه بر این، در اکثر مواقع با ضبط صدای مصاحبه موافقت حاصل می‌شد که این امر به پیاده سازی متن مصاحبه کمک زیادی می‌کرد.
3-2-1-3: محاسن و معایب شیوه مصاحبه پژوهش کیفی
محاسن
برای بررسی انواع مختلف پرسشهای پژوهش در سازمان میتوان از انواع مختلف مصاحبه پژوهش کیفی استفاده کرد. این امر، مصاحبه را بصورت یکی از منعطفترین شیوههای موجود جمعآوری اطلاعات در آورده است. از یک طرف میتوان مصاحبههای پژوهش کیفی را در زمینههای خاص زندگی سازمانی نظیر فرایندهای اتخاذ تصمیم در خصوص انتخاب کارکنان، یا تصمیمها در مورد اقتباس و نوآوری به کار برد. از طرف دیگر میتوان برای ارزیابی موضوعات قابل بحث گستردهتر در حوزههای نظیر فرهنگ سازمانی و اثرات آن بر بیکاری از مصاحبههای پژوهش کیفی استفاده کرد.
مصاحبهی پژوهش کیفی شیوهای است که بیشتر مشارکتکنندگان در پژوهش بسادگی آن را میپذیرند. علت این امر آشنایی آنها با مصاحبههاست. در عین حال، مهمتر اینکه بیشتر افراد دوست دارند در مورد کارهایشان صحبت کنند و از مصاحبه لذت میبرند و در برخی موراد مصاحبهها منجر به روشنتر شدن اندیشههای آنها میشود(دانایی فرد و همکاران، 1386: 176).
معایب
تدوین رهنمود مصاحبه، انجام مصاحبه و تحلیل یافتهها برای پژوهشگران بسیار زمانبر است. پژوهشگر در محدودهی زمانی خود به مصاحبه میپردازد و برای انجام مصاحبههای بیشتر تلاش نمیکنند. انجام مصاحبههای پژوهش کیفی موجب خستگی مصاحبه شونده شده و در صورت مطرح شدن موضوعات کلیدی حین مصاحبهها، مصاحبهگر به آنها توجه نمیکند. گهگاهی افرادی که به مصاحبه دعوت میشوند، حالت دفاعی، خصمانه و بیاعتماد نسبت به امر پژوهش گرفته و این امر دشواریهایی را برای مصاحبهگر ایجاد میکند(دانایی فرد و همکاران، 1386: 177).

دسته‌ها: داغ ترین ها