تبیین جنبه های آموزشی و تربیتی امید و نقش آن در سلامت روان انسان از دیدگاه اسلام- قسمت ۱۶

امید و آرزو از جمله مسائل مطرح در انسان شناسی است . که در روان شناسی با عنوان تعادل جسمی روانی مطرح و ارتباط ویژه ای با حوزه دین و تاثیر مثبت آن در ایجاد روح و روان سالم ،پیدا می کند . در جهان بینی قران،امید واقعی و حقیقی در ارتباط با الله مفهوم می یابد و هر امیدی غیر از این مبنا واقعی نیست. بنا براین امید به دو نوع “صادق و کاذب “تقسیم می شود. امید صادق در انسان منشا تحولات و ایجاد انگیزه و تکاپو در عرصه های مختلف علمی، فرهنگی، اجتماعی و…. است . امید واقعی از رحمانیت الهی و امید کاذب (آرزو گرایی ) از اهداف شیطان است . یاس و ناامیدی از گناهان کبیره و باعث تاسف و هلاکت می شود و مخالف تعالیم و موازین دینی و الهی است .”آرزو ها” با معیار صحیح، باعث” امید “و ایجاد انگیزه سازنده ،و” آرزو گرایی” ،تزلل و روانی نامتعادل را به دنبال دارد.با توجه به مطالب ذکر شده می توان گفت:
الف )امید یارجاء،یک حالت روانی است و توجه به آینده ،منشاپیدایش این حالت در انسان می شود .توجه به اینکه در آینده می تواند از نعمت های الهی بهرمند شود احساس خوشایندی را در دل زنده می کند و انسان را به تلاش و حرکت وا می دارد .
ب )انسان با ایمان چنان می اندیشد که خداوند می تواند در آینده او رااز نعمت هایی بهرمند کند و همین منشاءامید او به به خدا می شود .این اندیشه سبب می شود که تنها دل به خداببندد و این یکی از صفت های برجسته انسان وارسته و خداشناس است .
ج )ایمان و امید جز ءصفات ضروری برای انسان است که او رامصمم به حرکت در مسیر کمال می کند . در واقع ،ایمان و امید به منزله دوبال پرواز و نیروع اجرایی برای حرکت است وهمه رفتارهای انسان ،آثار و جلوه های این نیرو و گرایش روانی است .
د) در متون اسلامی ،ترس در کنار امید”خوف و رجاء ” قرار می گیرد که این دو هم باعث تعالی انسان می گردد. واو را بسمت معبود یگانه خویش می کشاند.
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَهً نَّصُوحًا عَسَى رَبُّکُمْ أَن یُکَفِّرَ عَنکُمْ سَیِّئَاتِکُمْ وَیُدْخِلَکُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ یَوْمَ لَا یُخْزِی اللَّهُ النَّبِیَّ وَالَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ یَسْعَى بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَبِأَیْمَانِهِمْ یَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا إِنَّکَ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ
ای کسانی که ایمان آورده‌اید بسوی خدا توبه کنید، توبه‌ای خالص؛ امید است (با این کار) پروردگارتان گناهانتان را ببخشد و شما را در باغهایی از بهشت که نهرها از زیر درختانش جاری است وارد کند، در آن روزی که خداوند پیامبر و کسانی را که با او ایمان آوردند خوار نمی‌کند؛ این در حالی است که نورشان پیشاپیش آنان و از سوی راستشان در حرکت است، و می‌گویند: «پروردگارا! نور ما را کامل کن و ما را ببخش که تو بر هر چیز توانائی!»( تحریم، ۸)
امام علی (ع )می فرمایند :بترس از پروردگار خود،ترسی که سرگرم کند تورااز امید به او ،و امیدوار باش ،به امید کسی که از ترس او ایمن نیستی (امدی ۱۳۸۶،ص ۴۵۸)زیرا ایمنی از عذاب ، انسان رابه یکی از دو کار وامی دارد یاجرات وجسارت در گناه ویا عجب و خودبینی که همه موجب عذاب است .
و پاسی از شب را (از خواب برخیز، و) قرآن (و نماز) بخوان! این یک وظیفه اضافی برای توست؛ امید است پروردگارت تو را به مقامی در خور ستایش برانگیزد!( اسراء / ۷۹)
-کسی که امید به لقاء الله (و رستاخیز) دارد (باید در اطاعت فرمان او بکوشد! زیرا سرآمدی را که خدا تعیین کرده فرامی‌رسد؛ و او شنوا و داناست!(عنکبوت /۵)
امام علی (ع):اگر ناامیدی به قلب انسان دست یابد، حسرت و اندوه آدمی را از پای درمی‌آورد-کسی که در پی سراب (آرزوی واهی )برود ،رنجش به درازا می کشد و تشنگی اش افزون گردد آن که آرزوی سیراب شدن از سراب دارد ،امیدش ناامید می شود و در تشنه کامی خویش جان سپارد . (آمدی ،۱۳۸۶)

انواع امید
امید
منفعل
امیدهای
واهی یا کاذب
امیدهای
واقعی یا صادق
امید
فعال

امید
فردی
امید
گروهی
والاترین نوع امیدواری از نگاه قرآن

آرزو و امیدی را که متوجه ارزش های والای انسانی باشد و رنگ خدایی به خودگیرد،
امام علی (ع ): هر کس خدا آرزو و آرمانش باشد نهایت آرزو و امید را یافته است .

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

 تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی

 

۴-۳- پرسش دوم :از نظر اسلام امید چه تأثیری در سلامت روان انسان دارد؟

 

قرآن کریم و سنّت پیامبر صلى ‌الله‌ علیه ‌وسلم روش کامل و جامعی را برای تأمین سلامت روان و علاج بیماری‌های روانی و مشکلات انسان به ارمغان آورده است که از ایمان به خدا و ایمان به وحدانیت او سرچشمه می‌گیرد. قرآن کریم در بسیاری از آیات کریمه‌ی خود، بر اهمیت ایمان تأکید می‌کند، زیرا ایمان به خداوند متعال، اساس سلامت روان است بر این اساس، اسلام شاخص‌هایی را برای تأمین سلامت روان انسان، تعیین‌کرده‌است که در ایمان به خداوند متعال و یکتایی او، تقوی و پرهیزکاری و برخوردار بودن از خصال مثبت و مفید و به‌کارگیری آن‌ها در همه‌ی جنبه‌های زندگی، خلاصه می‌شود. لذا برای تأمین سلامت روانی انسان، احکامی را وضع نموده که مبتنی بر فطرت و طبیعت او هماهنگ و متناسب با غایت و هدفی است که انسان برای آن آفریده شده است .نفس مطمئنه،‌‌ همان الگویی است که انسان مسلمان می‌کوشد، به آن دست یابد و حالتی است که فرد در آن، بیماری حیرت و شک، شهوت و فریب و گمراهی را نمی‌شناسد و الگوی کاملی برای دست‌یابی به سلامت روان است، از این رو، روی آوردن انسان مسلمان به خداوند متعال و روز آخرت و ذکر و دعا و التماس و توبه با تضرع و زاری به درگاه خدا، موجب آرامش روانی او می‌‌شود و به‌خاطر استعداد و آمادگی و رضایت و عقیده‌ای راسخ که پیدا کرده و امید به زندگانی پاکیزه‌ای که خداوند به مؤمنان توبه‌کننده‌ی صالح خودش وعده داده است، از بیماری‌اش شفا می‌یابد. سلامتی جسم و روان نیز موضوع علم روانشناسی است و روانشناسان به نقش دین و مذهب در ایجاد انگیزه و افزایش امید به زندگی تاکید دارند از نظر قران نیز امید حول محور الله و خدا محوری شکل گرفته و پایدار می ماند. و امید واقعی را کسی دارد که در تمام امور به خدا توکل کرده و هدفش رضای الهی است . نخستین کارکرد امید ایجاد انگیزه مثبت است این انگیزه باعث تلاش انسان و اعتماد انسان به خود می شود و در درجه دوم و در بعد اجتماعی موجب اعتماد به خدا می شود . امید به آینده ارتباط تنگاتنگی با فلسفه زندگی انسان داردوناامیدی یکی از گناهان کبیره بشمار می رود .. امید به آینده به مشیت الهی مربوط می شود و از این رو امید به آینده پیوند می خورد . از نگاه قران یاس از القائات شیطان و از نگاهی دیگر خود شیطان است . که بر اثر جهل و غفلت از رحمانیت خدا شکل می گیرد . آنکس که به خدا دل ببندد و به او تکیه کند پیروز نهایی است و غیر از این “خسر الدنیا و الاخره” است .در قران انسان موجودی است بین خوف و رجا اگر خوف او زیاد شود امید به آینده را از دست می دهد و اگر امید زیاد شود سرکش و طغیان گر می شود
امید با نگاه قرآنی – انبساط و سرور در دل به جهت امری مطلوب است . هنگامی که ادمی بسیاری از اسباب رسیدن به امر محبوب را به دست آورده باشد به شکلی که به آرامش انسان ختم گردد . از نگاه قرآن فرایند ایجاد امید دارای مبانی و عوامل شناختی است . خود شناسی ، خدا شناسی ، هستی شناسی و نگاه هدفمند به هستی از مبانی آن و ایمان ، خودباوری ، آگاهی از فضل و رحمت خدا ، اعتقاد به روز معاد و سرای واقعی از عوامل مهم روحی ایجاد آن می باشد .در نگاه قرآن امید ایجاد شده با این شناخت و معرفت وقتی حقیقی است که با رویکرد های رفتاری همچون عمل صالح همراه گردد در نتیجه کارکرد های تربیتی بسیاری می تواند داشته باشد از جمله عامل تحرک و باعث عمل، بالا بردن بازده کار، تقویت حس خوداتکایی، کاردانی، شادکامی، دوراندیشی و . . . که همه این ها نقش مهمی در تامین سلامت روان انسان دارد لذا فقدان آن نوعی بیماری روانی است.
قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِّثْلُکُمْ یُوحَى إِلَیَّ أَنَّمَا إِلهُکُمْ إِلهٌ وَاحِدٌ فَمَن کَانَ یَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْیَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا یُشْرِکْ بِعِبَادَهِ رَبِّهِ أَحَدًا ‌.
بگو: «من فقط بشری هستم مثل شما؛ (امتیازم این است که) به من وحی می‌شود که تنها معبودتان معبود یگانه است؛ پس هر که به لقای پروردگارش امید دارد، باید کاری شایسته انجام دهد، و هیچ کس را در عبادت پروردگارش شریک نکند!( کهف،۱۱۰)
برتو باد که آرامش داشته باشی زیرا برترین زیبایی است و هیچ نعمتی گواراتر از آرامش روانی نیست (امام صادق ع)
همانا ملک آسمتنها و زمین برای خداست هرکس را بخواهد عذاب کند و هرکس را که بخواهد می بخشدو خدا بر هر چیز تواناست . (مائده /۴۰)
– از آن چه به تو وحی می شود پیروی کن وشکیبا باش
– ای بندگان من که برخود ستم و اسراف کرده اید از رحمت من نومید نشویید . (زمر /۵۳)
-خداوند سرنوشت هیچ قومی را تغییر نمی دهد مگر آن چه را خودشان خواهند تغییر می دهند .(رعد /۱۱)
-جز گمراهان چه کسی از رحمت پروردگارش مایوس می شود . (حجر / ۵۶)
– هرکس خود رابشناسد خدایش را شناخته است . (امام علی ع )

 

نتیجه تصویری درباره سلامت روانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *