تاریخ حدیث و اندیشه‌های حدیثی در بحرین- قسمت ۳۶

۶

 

 

 

    • در قرن نهم و دهم وجه غالب محدثان بحرین بیشتر فقه بوده است و معمول آنها را با چهرۀ یک فقیه میشناسیم.

 

  • البته اگر در آثار و افکار محدثان و دانشمندان برجستۀ بحرینی بیشتر دقیق شویم در مجموع دو رویکرد دیده میشود:

 

الف. رویکرد عقلگرا و صوفیانه که ابن میثم بحرانی نمایندۀ این جریان است او با عنایت به علم اصول، منطق و استدلال و داشتن آثار کلامی و حِکمی و همچنین تفکرات صوفیانه و عارفانه نمونهای از رویکرد عقلگرا و عارف مسلک است.
رگههایی از همین رویکرد را همچنین میتوان در آثار ابن ابی جمهور احسایی جستجو کرد.
ب. رویکرد دیگری که ممکن است آن را در بحرین رهگیری نمود اخبارگرایی است.
و برجستهترین محدثی که شائبۀ پیشینۀ اخباریگری نسبت به او مطرح می‌شود، ابن ابی جمهور احسایی است. در بخش مربوط به رویکرد عقلگرایی و صوفیانه مختصری از افکار احسایی را آوردیم که با آموزههای اخباریگری به کلی ناسازگار است و مشخص است که او سعی در تلفیق تفکرات عرفانی و روایی که با شیوۀ اخباریها بیگانه است.

 

 

  • با این وصف سؤال دیگری از این پژوهش که پیشینۀ اخباریگری بحرین است پاسخ داده میشود که نمیتوان اخباری‌گری مصطلحِ قرون یازدهم به بعد را متکی به عمل محدثین متقدم بحرین دانست.

 

ب: پیشنهادات
۱ـ در بخش جغرافیایی سعی کردیم مهمترین مناطق بحرین را فهرست کنیم ولی لازم است با کاوش بیشتر همه قراء و مناطق این ناحیه معرفی و گزارش شود تا با جستجوی آنها محدثین و دانشمندان حدیثی بهتر و بیشتر قابل شناسایی باشد.
۲ـ تاریخ بحرین نیز باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد تا تأثیرهای احتمالی آن بر شخصیتها و جریانهای فکری مشخص شود.
۳ـ در این پژوهش قبیلۀ عبدالقیس که مهمترین تیرۀ بحرین از جهت جمعیت و تأثیرگزارترین آنها در تاریخ بود، مورد توجه قرار گرفت. لازم است در مطالعات گستردهتر، دیگر قبایلِ جزئی این منطقه نیز کاویده شود، تا راویان احتمالی آنها شناسایی شود.
۴ـ روابط حدیثی بین بحرین و دیگر مناطق در این گفتار تنها در دامنۀ راویان بررسی شد. ممکن است این روند در رابطه با محدثان دیگر بحرین نیز دنبال شود که نیاز به تحقیق بیشتر در شرح حال دانشمندانِ حدیثپژوه بحرین دارد.
۵ـ در مورد رویکردهایِ حدیثیِ محدثانِ بحرین در این پژوهش، نسبت به برجستهترین عالمان بحرین، تحقیقی انجام شد. با تک نگاریهای مفصل در رابطه با شخصیتهای غیرمشهور، ممکن است مطالب و سرنخهای دیگری به دست آید.
فهرست منابع

 

 

    1. ابوطالب† حامی الرسول… و ناصره، نجم الدین العسکری، النجف: مطبعه الاداب، ۱۳۸۰ق.

 

    1. آثار البلاد واخبار العباد، زکریا بن محمد بن محمود قزوینی (م ۶۸۲ ق)، تهران: امیرکبیر، ۱۳۷۳ش.

 

    1. الآحاد والمثانی، احمد بن عمرو ابن ابی عاصم (م ۲۸۷ ق)، الریاض: دارالرایه، ۱۴۱۱ق.

 

    1. احیاء الداثر من القرن العاشر، محمدمحسن آقا بزرگ طهرانی، تهران: دانشگاه تهران، ۱۳۶۶ش.

 

    1. الأخبار الطوال، أحمد بن داوود الدینَوَری (م ۲۸۲ق)، تحقیق: عبد المنعم عامر، قم: منشورات الشریف الرضی، ۱۴۰۹ق، اوّل.

 

    1. اختیار مصباح السالکین، تحقیق: میثم بن علی بن میثم البحرانى (م ۶۸۹ق)، مشهد: آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامى، ۱۳۶۶ش.

 

    1. اختیار معرفه الرجال (رجال الکشّی)، محمّد بن الحسن الطوسی (م۴۶۰ق)، تحقیق: السید مهدی الرجائی، قم: مؤسسه آل البیت‡، ۱۴۰۴ق، اوّل.

 

    1. الاستیعاب فی معرفه الأصحاب، یوسف بن عبد الله القُرطُبی المالکی (م۳۶۳ق)، تحقیق: علی محمّد معوّض وعادل أحمد عبد الموجود، بیروت: دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق، اوّل.

 

    1. اُسد الغابه فی معرفه الصحابه، علی بن أبی الکرم محمّد الشیبانی (ابن الأثیر الجَزَری) (م۶۳۰ق)، تحقیق: علی محمّد معوّض وعادل أحمد عبد الموجود، بیروت: دار الکتب العلمیه ۱۴۱۵ق، اوّل.

 

    1. الإصابه فی تمییز الصحابه، أحمد بن علی العسقلانی (ابن حجر) (م۸۵۲ق)، تحقیق: عادل أحمد عبد الموجود وعلی محمّد معوّض، بیروت: دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق، اوّل.

 

    1. الاعلاق النفیسه، احمد بن عمر بن رسته (ابن رسته) (ق ۴ق)، ترجمه و تعلیق: حسین قرچانلو، تهران: امیرکبیر، ۱۳۶۵ش.

 

    1. اعلام هجر من الماضین والمعاصرین، هاشم محمد الشخص، بیروت: موسسه ام القری ، ۱۴۱۶ق.

 

    1. الأعلام، خیر الدین الزرکلی (م ۱۹۹۰ م)، بیروت: دارالعلم للملایین، ۱۹۹۰م.

 

    1. أعیان الشیعه، السید محسن الأمین الحسینی العاملی الشقرائی (م۱۳۷۱ق)، به کوشش: السید حسن الأمین، بیروت: دار التعارف، ۱۴۰۳ق، پنجم.

 

    1. اقبال الأعمال، علی بن موسی بن جعفربن محمدبن طاووس الحسنی الحسینی (م ۶۶۴ق)، بیروت: موسسه الاعلمی، ۱۴۱۷ق .

 

    1. آکام المرجان فی ذکر المدائن المشهوره فی کل مکان، اسحاق بن حسین منجم (ق ۵ق)، مترجم: محمد آصف فکرت، مشهد: آستانقدس رضوی، ۱۳۷۰ش.

 

    1. الإمامه والسیاسه (المعروف بتاریخ الخلفاء)، عبد الله بن مسلم الدینوری (ابن قتیبه) (م۲۷۶ق)، تحقیق: علی شیری، قم: مکتبه الشریف الرضی، ۱۴۱۳ق، اوّل.

 

    1. امتاع الاسماع بما للنبی… من الاحوال و الاموال و الحفده و المتاع، تقی الدین احمد بن علی بن عبدالقادربن محمد المقریزی (م ۸۴۵ق)، بیروت: دارالکتب العلمیه ، ۱۴۲۰ق.

 

    1. امل الآمل، محمد بن الحسن الحر العاملی (م ۱۱۰۴ق)، نجف: مکتبه اندلس، ۱۳۸۵ق.

 

    1. الأنساب، عبد الکریم بن محمّد السمعانی (م۵۶۲ق)، تحقیق: عبد الله عمر البارودی، بیروت: دار الجنان.

 

    1. انوار البدرین فی تراجم علماء القطیف و الاحساء و البحرین، حسین بن علی بحرانی (م۱۳۴۰ق)، قم: مکتبه آیه الله المرعشی النجفی، ۱۳۷۷ق.

 

    1. اوضح المسالک الی معرفه البلدان والممالک، محمدبن علی البروسوی (ابن سباهی زاده) (م۹۹۷ق)، بیروت: دارالغرب ، ۱۴۲۷ق.

 

    1. ایضاح المکنون فی الذیل علی کشف الظنون عن اسامی الکتب و الفنون، اسماعیل باشابن محمد امین بن میرسلیم البابانی البغدادی (م۱۹۲۰م)، بیروت: دارالکتب العلمیه، ق۱۴۱۳.

 

    1. بحار الأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمّه الأطهار‡، محمّد باقر بن محمّد تقی المجلسی (العلّامه المجلسی) (م۱۱۱۱ق)، بیروت: مؤسسه الوفاء، ۱۴۰۳ق، دوم.

 

    1. البحرین فی صدر الاسلام، عبدالرحمن عبدالکریم الهانی، بیروت: الدارالعربیه للموسوعات، ۱۴۲۱ق.

 

    1. البدء والتاریخ، أحمد بن سهل البلخی (م۵۰۷ق)، مکتبه الثقافه الدینیه.

 

    1. البدایه والنهایه، إسماعیل بن عمر الدمشقی (ابن کثیر) (م۷۷۴ق)، تحقیق: مکتبه المعارف، بیروت: مکتبه المعارف.

 

  1. برگزیدۀمشترک یاقوت حموی، ترجمه محمد پروین گنابادى، تهران: امیرکبیر، ۱۳۶۲ش.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *