امکان سنجی استفاده از فنّاوری RFID، در کتابخانه های مرکزی دانشگاه های …

عنوان: امکان سنجی استفاده از فنّاوری RFID، در کتابخانه های مرکزی دانشگاه های وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
چکیده:
هدف:این پژوهش، با هدف امکان سنجی استفاده از فنّاوری RFID، در کتابخانه های مرکزی دانشگاه های وزارت علوم، تحقیقات و فناوری انجام شده است.
روش شناسی: پژوهش حاضر از نوع کاربردی و با روش پیمایشی است؛ جامعه آماری این پژوهش را ۵۴ باب کتابخانه مرکزی دانشگاه های وزارت علوم, تحقیقات و فنّاوری تشکیل می دهد، که از این تعداد ۳۷/۷۰% مورد مطالعه قرار گرفت. برای گردآوری اطلاعات از پرسشنامه سازمان یافته استفاده شد؛ و با استفاده از نرم افزار SPSS ویرایش ۱۶، و آزمون به آزمون گذاشته شد.
یافته ها: مسئولان کتابخانه ها، به میزان ۹۳٪ با کاربردهای این فنّاوری آشنا هستند. نزدیک به ۱۰۰% مسئولان به میزان متوسط به بالا، هزینه های اولیه؛ و بیش از ۸۱% مسئولان، یکی از علل عدم استفاده از فنّاوری مذکور را هزینه آن می دانند. ، به نحوی که نزدیک به ۱۰۰% مسئولان، به میزان متوسط به بالا، معتقدند که کتابخانه های با مجموعه های کوچک، نیازی به استفاده از این فنّاوری نداشته و استفاده از آن را برای کتابخانه های با مجموعه های بزرگ موثر می دانند. ۹۰% کتابخانه ها، از دو نرم افزار پارس آذرخش و سیمرغ استفاده می کنند، که هردوی این نرم افزار ها، با فنّاوری RFID هماهنگ است. ۹۵% مسئولان کتابخانه ها، به میزان متوسط به بالا، استفاده از سیستم های ضد سرقت، را به علت هزینه کمتر، جایگزین مناسبی برای فناوری RFID می دانند. همچنین نزدیک به ۸۰% مسئولان کتابخانه ها، به میزان متوسط به بالا، جدید و نو بودن فنّاوری مورد نظر و عدم استفاده از آن در سایر کتابخانه ها را، در عدم استفاده از آن موثر می دانند.
نتیجه گیریبین هزینه های اولیه؛ حجم مجموعه و استفاده از فنّاوری RFID ارتباط وجود دارد؛ ولی ارتباطی بین نرم افزار مورد استفاده کتابخانه ها، و عدم استفاده از فنّاوری مورد نظر، یافت نشد. همچنین بین استفاده از سیستم های ضد سرقت فعلی؛ جدید و نو بودن فنّاوری مورد نظر، و عدم استفاده از فنّاوری RFID رابطه وجود دارد.
به طور کلی، مهمترین علل عدم استفاده از این فنّاوری در کتابخانه های مورد مطالعه، به ترتیب: هزینه اولیه، حجم مجموعه، استفاده از فناوری جایگزین ضد سرقت، جدید و نو بودن فنّاوری می باشد.
کلیدواژه ها: آر.اف.آی.دی.، امکان سنجی، سیستم ایمنی، کتابخانه های دانشگاهی، وزارت علوم، تحقیقات و فنّاوری
فصل اول
کلیات تحقیق
 
مقدمه
اهمیت و اعتبار هر موسسه آموزشی، تا حد زیادی به وجود کتابخانه های فعال آن بستگی دارد. هیچ موسسه آموزشی بدون کتابخانه نمی تواند به فعالیـت خود ادامه دهد. فرایند نظام دانشگاه را می توان در یک نظام پویا و باز بررسی کرد. در چنین دیدگاهی، اجرای یک نظام باید به رغم مستقل بودن، در ارتباط با یکدیگر کار کنند تا هدف برآورده شود. برآورده کردن اهداف دانشگاه، بر محور آموزش و پژوهش دور می زند. (مرتضوی، ۱۳۸۳)
همچنین، آموزش عالی با داشتن دو وظیفه آموزش و پژوهش, زیرساخت اساسی و مناسبی جهت رشد دانش و توسعه خدمات علمی و تخصصی در جامعه محسوب می شود, و کتابخانه های دانشگاهی به عنوان بخش لاینفک نظام آموزشی و پژوهشی دانشگاه ها, باید همواره در خدمت این نظام بوده و اهداف و وظایف آنها باید برگرفته از نظام آموزشی و پژوهشی سازمان مادر باشد.(حیدری, ۱۳۸۵)
کتابخانه های دانشگاهی کارآمد چه از لحاظ نیروی انسانی و چه از جنبه ارائه خدمات و مجموعه و کاربرد فناوری های جدید, اهرم پشتیبانی در جهت ارائه برنامه های آموزش عالی و تحقیقات و فناوری است, به عبارتی می توان گفت برنامه های آموزش عالی دانشگاه ها همگام با رشد کتابخانه های دانشگاهی به رشد و بالندگی می رسند.(همان، ص ۳۰)
تحولات و پیشرفت های اخیر در فناوری اطلاعات و ارتباطات وظایف کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی، به ویژه کتابخانه های دانشگاهی را خطیرتر ساخته است. برای این که این مراکز بتوانند وظایف خود را با کارایی بیشتر انجام دهند، باید به فکر توسعه و پیشرفت خود بوده و خود را با نیازهای فعلی و آتی همگام کنند.(مرتضوی، ۱۳۸۳، ص ۷۰۳)
در چند دهه اخیر کاربردهای ابزارهای الکترونیکی و فن آوری اطلاعات، جهت افزایش دقت و سرعت در انجام امور فراگیر گشته و با گذشت زمان و پیشرفت های انجام یافته، به تناوب زمینه ظهور فن آوری ها و سیستم هایی با قابلیت های بسیار بهتر از گذشته فراهم گردیده است. تاکنون در زمینه سیستم های شناسائی افراد یا اجسام فن آوری هایی مورد استفاده قرار گرفته که از کد میله ای (Barcode) و گیت های مغناطیسی می توان به عنوان فراگیرترین آنها نام برد. طی چند سال گذشته فن آوری جدیدی به نام RFID (مخفف عبارت Radio Frequency Identification به معنی شناسائی امواج رادیوئی) در این زمینه عرضه گردیده است. این فن آوری به دلیل مزایای بسیار برتر آن در مقایسه با سایر فن آوری ها، به نحوی متمایز مورد توجه قرار گرفته و هم اکنون در دنیا، اکثر سیستم های شناسائی، با استفاده از این فن آوری طراحی و پیاده سازی می گردند.(نوسا، ۱۳۸۸؟)
از این رو، کتابخانه های دانشگاهی باید هر چه بیشتر خود را با فن آوری های جدید همگام و هماهنگ ساخته، تا بهتر بتوانند به جامعه استفاده کننده خود، هر چه بیشتر و بهتر ارائ

دانلود متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir

ه خدمت نمایند.
۱-۲ بیان مسئله
با بررسی تاریخ ۴۰ ساله کتابخانه ها و استفاده از فناری اطلاعات در کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی می توان نشان داد که چگونه ماهیت فناوری اطلاعات در طول زمان در کتابخانه ها تغییر کرده است، و ما را به واسطه مدرنیزاسیون[۱] حاصل از خودکار سازی[۲]، به سمت مبادله اطلاعات، توسط فناری های شبکه ای سوق داده است. در هر حال رسوخ فناوری های جدید، کتابخانه ها را با چالش های جدیدی مواجه نموده است که بر روی شیوه های آموزشی، نحوه ارائه خدمات، صلاحیت های مورد نیاز کتابداران، آموزش کاربران، محیط های آموزشی، فنون آموزشی، خدمات مرجع دیجیتالی یا خدماتی با عنوان “از کتابدار بپرس”[۳] و … تاثیر گذار بوده است.(کفاشیان؛ حیدری، ۱۳۸۶)
تحولات دهه های اخیر در زمینه فناوری, به خصوص فناوری اطلاعات و ارتباطات, چنان سریع به وقوع پیوسته است که بسیاری از رشته های علوم نتوانسته اند خود را به طور کامل با این تحولات تطبیق دهند. این قبیل تحولات در علوم کتابداری و اطلاع رسانی نیز بی تاثیر نبوده است و فناوری پیشرفته اطلاعات به طور وسیعی به این حوزه راه یافته است.(ماهرالنقش, ۱۳۸۳)
لینچ[۴]، تأثیر فناوری اطلاعات بر کتابخانه ها را در قالب فرایندی سه مرحله ای ارائه می کند. بررسی این فرایند، روش مفیدی برای درک تغییراتی است که در دهه های آخر قرن بیستم در کتابخانه ها رخ داده اند. این مراحل عبارتند از: نوسازی (انجام کارهای پیشین با اثر بخشی بیشتر)، نوآوری (کاربست قابلیت های جدیدی که این فناوری پدید می آورد)، و دگرگونی (تغییر اساسی ماهیت کتابخانه ها از طریق قابلیت ها). (علیدوستی؛ شیخ شعاعی، ۱۳۸۶)
مرحله اول تأثیر فناوری اطلاعات، خودکارسازی یا نوسازی بود، در این مرحله کتابخانه ها از فنّاوری اطلاعات برای مدیریت مجموعه های اطلاعات چاپی و انجام فعالیت ها و خدمات فراوانیی کتابخانه استفاده کردند. مشخصه این مرحله کاهش هزینه ها و افزایش سرعت انجام کار بود. در مرحله دوم کتابخانه ها به قابلیت های جدید این فنّاوی پی بردند و از آن علاوه بر کارهای فراوانیی در ارائه خدمات جدید بهره گرفتند. مرحله سوم که از اواخر دهه ۱۹۸۰ و اوایل ۱۹۹۰ آغاز شد، کتابخانه ها را با تغییرات محیطی ناشی از فنّاوری اطلاعات مواجه کرد. این تغییرات بیشتر ناشی از پدید آمدن مواد و منابع جدید بودند که در محیط شبکه های الکترونیکی ارائه می شدند. پدید آمدن این مواد و منابع و تغییرات ناشی از آنها باعث شد که کانون توجه به سرعت از خودکارسازی و نوآوری، به مجموعه ای از پرسش های اساسی تر درباره نقش ها و رسالت های کتابخانه ها در عصر اطلاعات کشیده شود. کتابخانه ها مجبور بودند علاوه بر استفاده از پیشرفتها و کاربردهای جدید فنّاوری اطلاعات، در شیوه های انجام فعالیت های خود، نسبت به این پیشرفت ها و کاربردها و پیامدهای فرهنگی و اقتصادی شان واکنش نشان دهند. شاید ظهور وب در اواسط دهه ۱۹۹۰ به همراه همه تأثیرات آن برای ارتباطات علمی، نمونه مناسبی در این زمینه باشد. با آغاز هزاره جدید کتابخانه ها تلاش بیشتری کردند تا ابداعات را جذب کنند و الزامات و معانی دگرگونی های ناشی از فنّاوری اطلاعات را دریابند، و در عملیات خود به کار گیرند. (همان، ص ۲۸)
به هر حال، در چند دهه اخیر کاربردهای ابزارهای الکترونیکی و فن آوری اطلاعات، جهت افزایش دقت و سرعت در انجام امور فراگیر گشته و با گذشت زمان و پیشرفت های انجام یافته، به تناوب زمینه ظهور فن آوری ها و سیستم هایی با قابلیت های بسیار بهتر از گذشته فراهم گردیده است.
همچنین، در سال های اخیر، با افزایش کم سابقه پذیرش دانشجو در دانشگاه ها، و از طرفی، کمبود نیروی انسانی متخصص و غیر متخصص در کتابخانه ها, آن چنان که, جلالی (۱۳۸۵) در “بررسی وضعیت کتابخانه های دانشگاه رازی, علوم پزشکی, و دانشگاه آزاد اسلامی کرمانشاه و مقایسه با استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی ایران” بیان می دارد که: “تعداد نیروی انسانی متخصص و کمک متخصص مورد نیاز, طبق استانداردها, فاصله زیادی دارد که علت آن جذب دانشجو و ثابت نگه داشتن نیروی انسانی و حتی تقلیل آن است.” و نیز، عطائی (۱۳۸۷) در “ارزیابی نیروی انسانی کتابخانه های دانشگاهی شهر تهران براساس پیش نویس استاندارد کتابخانه های دانشگاهی ایران” اظهار می دارد که: ۱۰۳۸ نفر کمبود نیرو در کتابخانه های مورد مطالعه ملاحظه شد؛ ضرورت استفاده از فنّاوری هائی را که بتوانند بر این مشکلات فائق را بیش از پیش ضروری می سازد.
علاوه بر آن، افزایش کمی و کیفی مجموعه کتابخانه ها؛ تنوع در محمل های اطلاعاتی (کتاب, مجله, فیلم, سی دی, دی وی دی, بانک های اطلاعاتی, و …), که نیاز به سرویس دهی با دقت و سرعت بیشتری را طلب می کند؛ مشکلاتی نظیر عدم کنتر ل ورود و خروج اعضاء, خارج نمودن عمدی یا سهوی منابع کتابخانه ها، جابجایی عمدی یا سهوی منابع داخل قفسه ها, و رف خوانی که بسیار وقت گیر و هزینه بر است، ضرورت به کارگیری روش ها و ابزارهایی را که بتواند بر بخشی از مشکلات فوق, غلبه کند, ضروری ساخته، و لزوم بکارگیری فناوری های نوین، از جمله RFID را بیش از پیش آشکار می سازد.
این پژوهش می تواند, راه حلی برای غلبه بر مسائل پیش گفته، خصوصا مشکل کمبود نیروی انسانی, کنترل ورود و خروج استفاده کنندگان, جلوگیری از خروج عمدی و سهوی منابع کتابخانه ها, کنترل مجموعه, کنترل منابع داخل مخزن برای جلوگیری از جابجایی عمدی یا سهوی منابع,
و مدیریت الکترونیک کتابخانه ها باشد.
 
بیان اهمیت و ضرورت پژوهش
رشد تصاعدی و اهمیت حیاتی اطلاعات, لزوم صرفه جویی در هزینه ها و وقت استفاده کنندگان, و از طرفی, ناکارآمدی شیوه های سنتی, کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی را برآن داشته که هرچه بیشتر و سریع تر به سمت مکانیزه شدن حرکت کنند.(مهراد؛ کلینی،۱۳۸۵) فناوری اطلاعات از جمله ابداعات در حال رشد در حوزه خدمات اطلاعات, امکانات ارتباطی و منابع الکترونیکی است که کتابخانه ها را ناگزیر از همگام شدن با این فناوری ها ساخته است.
به طور کلی فناوری اطلاعات برای تولید و فراهم آوری، پردازش، ذخیره سازی، و اشاعه مواد و اطلاعات، به شکل های گوناگون مورد استفاده قرار می گیرد. این فناوری ها در تامین اهداف آموزشی، پژوهشی، مدیریتی، بهداشتی- درمانی، و مانند آن در سازمان ها نقش مهمی ایفا می کنند.(رضایی شریف آبادی ؛ غیبی زاد، ۱۳۸۵)
تاکنون اغلب راه حل های ارائه شده در کتابخانه ها و مراکز اسناد بیشتر به مکانیزه نمودن امور مربوط به مدیریت اطلاعات اسناد اختصاص داشت و امکانات مربوط به مکانیزاسیون سرویس دهی به مخاطبان و تسهیل نحوه انجام فعالیت های مسئولین کتابخانه، در مقایسه با امکانات فنی مدیریت اطلاعات اسناد بسیار محدود بود. ولی با عرضه فن آوری RFID و بوجود آمدن زیرساخت های فنی لازم جهت ارائه راه حل جامع اتوماسیون کتابخانه مبتنی بر RFID، سایر امور کتابخانه مانند سرویس های امانت و مدیریت کنترل اسناد و اعضاء، اعمال قوانین کتابخانه به صورت سیستماتیک و افزایش ضریب حفاظت از اسناد کتابخانه به فرآیندهائی خودکار تبدیل خواهند شد.(نوسا،۱۳۸۸؟)
به عبارت دیگر با استقرار سیستم اتوماسیون مبتنی بر RFID در یک کتابخانه، ضمن کنترل ورود و خروج اعضاء و جلوگیری از سرقت منابع ( در نتیجه امنیت بیشتر برای منابع کتابخانه ای)، نظم بسیار دقیق داخل قفسه ها و کنترل جابجایی های عمدی و سهوی کتاب ها داخل قفسه ها (با قفسه خوانی ماشینی)، صرفه جویی در وقت مراجعه کنندگان (با از بین رفتن واسطه ی کتابدار بخش امانت)، امانت دهی خودکار (در نتیجه کاهش مشکلات بخش امانت کتابخانه ها)، کاهش مشکلات اموالی کتابخانه ها، صرفه جویی و مدیریت بهتر بر منابع و نیروی انسانی کتابخانه ها، فراهم می گردد.
از آن جا که تا به حال پژوهشی در خصوص امکان سنجی استفاده از فناوریRFID در خدمات کتابخانه های مرکزی دانشگاه های وزارت علوم، صورت نگرفته، پژوهشگر در این پژوهش قصد “بررسی و امکان سنجی استفاده از این فناوری را در خدمات کتابخانه ای کتابخانه های مرکزی دانشگاه های وزارت علوم, تحقیقات و فناوری” دارد.
 
اهداف مشخص پژوهش
۱-۴-۱ هدف کلی
امکان سنجی استفاده از فناوری RFID درکتابخانه های مرکزی دانشگاه های وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

یک مطلب دیگر:
رابطه هوش هیجانی و رفتارهای کاری معکوس و رفتار شهروندی سازمانی در ...