پژوهش دانشگاهی – اختلاف قرائت و تأثیر آن در احکام فقهی طهارت، نماز و روزه- قسمت …

ب. لَامَسْتُمُبقیه قراء دهگانه، با الف قرائت کردهاند.[۳۲۳]
قرائت لَامَسْتُمُ از ملاسمه باب مفاعله است و فقط با دو نفر انجام میشود پس (لامستم) به معنی جماع میباشد. این قرائت مقتضی این است که جماع وضو را نقض میکند. اما قرائت لَمَسْتُمُ مطلق لمس را نقض وضوء میداند.[۳۲۴]
علماء بنابر اختلاف قراءات در حکم باطل شدن وضو بالمس نامحرم اختلاف نظر دارند و اختلاف در مورد این است که آیا مطلق لمس با دست وضو را باطل میکند یا لمس با دست و غیر دست وضوء را باطل میکند و آیا در لمس شهوت معتبر است یا نه؟ بر این اساس در مورد این مسأله پنج قول وجود دارد که در ادامه تفصیل آنها را میآوریم.
قول اول: عدم باطل شدن وضو با لمس زن
اصحاب این قول بر این باورند که لمس زن در هرحالت (چه حائل باشد یا نه، چه با شهوت باشد یا بدون شهوت) وضو را باطل نمیکند. از میان مذاهب فقهی احناف،[۳۲۵] امامیه[۳۲۶] و روایتی از امام احمد[۳۲۷] و از میان صحابه و سلف علی، ابن عباس، أبوموسی، عبیده «رضی الله عنهم اجمعین» و شعبی قائل به این رأی هستند.[۳۲۸]
استدلال این گروه:
طرفدار ان این قول به ادلهی زیر استناد کردهاند:
دلیل اول: از عائشه روایت شده «أَنَّ النَّبِیَّ کَانَ یُقَبِّلُ بَعْضَ أَزْوَاجِهِ ثُمَّ یُصَلِّی وَلَا یَتَوَضَّأُ»[۳۲۹] (تقبیل) از لمس است و بر اساس متن این حدیث پیامبر زمانی که زنانش را میبوسید وضوء نگرفته است.[۳۳۰] نمیتوان این حدیث را بر بوسیدن حجاب و لباس حمل کنیم زیرا حمل کردن لفظ بر معنای مجازی آن بدون دلیل جایز نیست پس معنای حقیقی آن این است که پوست را لمس کرده است چنانچه حدیث را بر بوسیدن حجاب و لباس حمل کنیم در نقل آن فائدهای نیست.[۳۳۱]
دلیل دوم: حدیث دیگر از عائشه : « أَنَّ النَّبِیَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ قَبَّلَ امْرَأَهً مِنْ نِسَائِهِ، ثمَّ خَرَجَ إلى الصَّلاه ولم یَتَوَضَّأ.»[۳۳۲]
دلیل سوم: از عائشه «إِنْ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ لَیُصَلِّی وَإِنِّی لَمُعْتَرِضَهٌ بَیْنَ یَدَیْهِ اعْتِرَاضَ الْجَنَازَهِ، حَتَّى إِذَا أَرَادَ أَنْ یُوتِرَ مَسَّنِی بِرِجْلِهِ»[۳۳۳]
دلیل چهارم: از عائشه «فَقَدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ لَیْلَهً مِنْ الْفِرَاشِ فَالْتَمَسْتُهُ فَوَقَعَتْ یَدِی عَلَى بَطْنِ قَدَمَیْهِ وَهُوَ فِی الْمَسْجِدِ وَهُمَا مَنْصُوبَتَانِ وَهُوَ یَقُولُ اللَّهُمَّ أَعُوذُ بِرِضَاکَ مِنْ سَخَطِکَ وَبِمُعَافَاتِکَ مِنْ عُقُوبَتِکَ وَأَعُوذُ بِکَ مِنْکَ لَا أُحْصِی ثَنَاءً عَلَیْکَ أَنْتَ کَمَا أَثْنَیْتَ عَلَى نَفْسِکَ»[۳۳۴] وجه استدلال به این حدیث آن است که رسول خدا، عائشه را مس کردند و عبادت رسول ادامه یافت پس میتوان چنین نتیجه گرفت که لمس وضو را باطل نمیکند.[۳۳۵]
دلیل پنجم: حدیث ابو قتاده: «خَرَجَ عَلَیْنَا النَّبِیُّ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ، وَأُمَامَهُ بِنْتُ أَبِی العَاصِ عَلَى عَاتِقِهِ، فَصَلَّى، فَإِذَا رَکَعَ وَضَعَ، وَإِذَا رَفَعَ رَفَعَهَا»[۳۳۶] معلوم و بدیهی است کسی که این کار را انجام بدهد دستش به بدن کسی که حمل کرده خورده است پس میتوان نتیجه گرفت لمس زن مبطل وضو نیست.[۳۳۷]
دلیل ششم: ایجاب وضو به مجرد لمس زن مشقت عظیمی است چه آنکه این مسأله از جمله مسائل تعم به البلوی عمومی است، اگر لمس زن وضو را باطل میکرد رسول خدا آن را برای امت بیان میکرد و زمانی که با فراگیر بودن قضیه پیامبر آن را بیان نکرده خود گویای آن است که وضو با لمس زن باطل نمیشود.[۳۳۸]
دلیل هفتم: اصل عدم باطل شدن است مگر اینکه دلیلی صحیح و صریح بر آن اقامه شود و دلیل صحیحی بر این قضیه وجود ندارد و دلیلهای که در موارد قبل بیان شد روشن شد که لمس تاثیری در باطل شدن وضو ندارد.[۳۳۹]
دلیل هشتم: آنچه که اسباب حدث باشد زن و مرد در آن فرقی ندارند و لو اینکه زن، زن را و مرد، مرد را لمس کرده باشد، بنابراین همانگونه که لمس مرد با مرد، یا زن با زن وضو را باطل نمیکند لمس جنس مخالف نیز مبطل وضو نیست.[۳۴۰]
دلیل نهم: اضافه شدن لفظ «النساء» به لمس، قرینهای است که از آن میفهمیم که مقصود از لمس در این آیه جماع است، همانگونه که لفظ «الوطء» در اصل به معنی پایمال و لگد مال کردن با پا میباشد ولی وقتی «الوطء المرأه» گفته میشود فقط مفهوم جماع از وطء فهمیده میشود مثل قول خدای تعالی إِنْ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ {بقره/۲۳۷}[۳۴۱]
دلیل دهم: خداوند در حال وجود آب حکم حدث اصغر و اکبر را با قول إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاهِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَکُمْ وَأَیْدِیَکُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِکُمْ وَأَرْجُلَکُمْ إِلَى الْکَعْبَیْنِ وَإِنْ کُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا بیان کرده است پس شایسته است آن دو را در حالت نبود آب هنگام وجوب تیمم بیان کند تا خاک برای این دو حدث پاک کننده باشد همانگونه که آب پاک کننده است زیرا مردم به بیان آن دو نیاز دارند زمانی که آیه بر جماع حمل شود بیانی مفید برای حکم در آن دو حاصل میشود. اگر بر جماع حمل شود بعد از ذکر حدث صغری (آمدن از غائط) از حدث کبری ذکری بیان کرده است ولی

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت jemo.ir موجود است

اگر بر مس با دست حمل شود تکرار محض است.[۳۴۲]
دلیل یازدهم: ملاسمه باب مفاعله میباشد و فقط با دو نفر انجام میشود پس (لامستم) به معنی جماع است که با ذکر لمس، جماع را اراده کرده است قول خدای تعالی وَلَمْ یَمْسَسْنِی بَشَرٌ {آل عمران/۴۷} این معنی را تأیید میکند.[۳۴۳]
دلیل دوازدهم: طهارت ثابت است و باطل شدن آن به دلیل احتیاج دارد و قول أو لامستم النساء به دلیل اجماع گروهی بر آن کنایه از جماع است.[۳۴۴]
قول دوم:باطل شدن وضو در لمس زن همراه با شهوت و لذت
لمس زن اگر همرا با لذت باشد یا اینکه نیت لذت را داشته باشد وضو باطل میشود و لامس و ملموس هنگامی که لذت ببرند در حکم باطل شدن مساویاند.
از میان مذاهب، مالکیه[۳۴۵] و روایت مشهور امام أحمد[۳۴۶] و از میان سلف علقمه و نخعی بر این قول قائلند.
طرفداران این قول بطلان وضو را مشروط به شرطی دانسته و بعضی حالات را استثناء کردهاند که توضیح آن به شرح ذیل است:
باطل شدن وضوء با لمس مشروط به سه شرط است: ۱٫ لمس کننده بالغ باشد. ۲٫ ملموس عادتاً[۳۴۷] از جمله کسانی باشد که میل و رغبت به او وجود داشته باشد. ۳٫ لمس کننده نیت لذت داشته باشد یا لذتببرد.
لمس محرم علی القول(قول ضعیف) وضو را باطل نمیکند اگر چه لمس کننده لذت ببرد یا نیت آن را کند؛ زیرا محرم بر حسب عادت لذت آنها منتفی میشود. در قولی دیگر لمس محرم با وجود لذت نه با نیت کردن آن وضو را باطل میکند. لمس صغیره زمانی که میل و رغبتی به او وجود نداشته باشد وضو را باطل نمیکند ولی لمس فَرج صغیره اگر همراه با لذت باشد وضو باطل میشود. وضوء ملموس در صورت لذت بردن باطل میشود ولی اگر نیت لذت داشته باشد ملموس نیست بلکه لامس است. شرط نیست که عضو اصلی یا عضوی که به آن احساس دارد لمس کند بلکه اگر نیت لذت کند یا لذت ببرد و لو به عضوی زائد باشد که احساس نداشته باشد وضو باطل میشود.[۳۴۸]
استدلال این گروه:
طرفداران این نظریه به ادلهی زیر استدلال کردهاند:
دلیل اول: آیه شش مائده إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاهِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَکُمْ وَأَیْدِیَکُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِکُمْ وَأَرْجُلَکُمْ إِلَى الْکَعْبَیْنِ وَإِنْ کُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ کُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْکُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَدر این آیه سه جمله که مفید سه حکم مختلف است بیان شده است: جمله اول: وَإِنْ کُنْتُمْ جُنُبًا میباشد که مفید جماع است. جملهی دوم: أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْکُمْ مِنَ الْغَائِطِ است که افادهی حدث و قضاء حاجت است. جملهی سوم أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ است که گویای لمس و بوسیدن است، بنابراین هر یک از جملات سه گانه در آیه مفید حکمی مستقل است و اگر أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ بر جماع حمل شود تکرار حکم قبلوَإِنْ کُنْتُمْ جُنُبًا میباشد.[۳۴۹]
دلیل دوم: لمس فی نفسه حدث نیست حالتی که در آن منجر به حدث میشود معتبر است و آن حالت شهوت است زیرا منجر به خروج مذی یا منی میشود پس مظنه مقام حقیقت آورده میشود.[۳۵۰]
دلیل سوم: (او لامستم النساء) مراد از آن لمس با دست است چه با شهوت یا بدون شهوت باشد و آن عامی که ارادهی خاص مقصود است پس لذت در آن برای جمع بین آیه و اخبار شرط است زیرا در آیه، لمس زن را مطلقاً مبطل وضو میداند اما این عام بودن کلمهی لمس در آیه، از جهتی که پیامبر عائشه را هنگام سجده کردن با دست لمس کرد در تعارض است و چه بسا عائشه هم او را لمس کرده باشد و امامه دختر دخترش زینب را حمل کرد، پس حکم را به وجود شهوت معلق میکنیم.[۳۵۱]
قول سوم: باطل شدن وضو با لمس زن مطلقاً
لمس زن مطلقاً وضو را باطل میکند چه با شهوت یا بدون آن باشد. از میان مذاهب شافعیه،[۳۵۲] روایتی از امام احمد[۳۵۳] و از میان سلف ابن مسعود، ابن عمر،مکحول، شعبی و زهری بر این باورند.[۳۵۴]
شافعیه بر این باورند که هنگامی که مرد و زن بیگانه همدیگر را بدون حائل لمس کنند وضوء لمس کننده (لامس) باطل میشود هر چند لامس مرد یا زن، با شهوت یا بدون شهوت، با لذت یا بدون لذت، عمدی یا سهوی یا اتفاقی باشد لمس تدوام داشته باشد یا نه، لمس با عضوی از اعضای طهارت باشد یا نه، ملموس سالم یا بیمار باشد. پس هر یک از موارد بالا وضوء لامس را باطل میکند ولی در مورد وضوء ملموس دو قول مشهور وجود دارد که این دو قول مبنی بر دو قرائت روایت شده است هر کس (لمستم) قرائت کند وضوء ملموس را باطل نمیداند زیرا ملموس لمس نکرده است ولی هر کس (لامستم) قرائت کند وضوء باطل میشود زیرا باب مفاعله است و این باب دال بر مشارکت بوده بنابراین وضو لامس و ملموس باطل میشود. در قول اصح این دو قول اختلاف دارند.[۳۵۵] باطل شدن وضوی ملموس قول اظهر است چه آنکه مانند جماع، هر دو در لذت بردن مشترک هستند.[۳۵۶]
شافعیه برای بطلان وضو در چنین حالتی شروطی را بیان کردهاند که به قرار ذیل است: ۱٫ لمس بین دو جنس مختلف اتفاق افتاده باشد. ۲٫ لمس پوست باشد بنابراین مو، دندان و ناخن باطل نمیکند. ۳٫ بدون حائل باشد.[۳۵۷] ۴٫ لامس و ملموس در حدی باشند که به آن رغبت و میل و شهوت وجود داشته باشد. اگر یکی از آنها این ویژگی را نداشت باطل نمیشود. ۵٫ عدم محرمیت بین آنها.[۳۵۸]
ادلهی قول سوم:
قائلین این قول به
ادلهی زیر استدلال کردهاند:
دلیل اول:وَإِنْ کُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْکُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَیَمَّمُوا صَعِیدًا طَیِّبًا خداوند وضو را از ملاسمه واجب کرده است و ملاسمه مشتق از لمس و حقیقت لمس به معنی مس با دست است که آیهی فَلَمَسُوهُ بِأَیْدِیهِمْ {انعام/۷}این معنی را تأکید میکند و قرائت دوم أَوْ لَمَسْتُمُ النِّسَاءَبر ترجیح دلالت دارد و برای این شواهدی از قرآن، سنت و لغت وجود دارد.[۳۵۹]
لمس لفظ عامی است که شامل جماع و غیر آن میشود و فقط به جماع اختصاص ندارد زیرا لمس به معنی جس با دست و غیر دست میباشد و حمل آن بر معنی عام اولیتر از حمل بر معنی خاص است، زیرا قرائت دوم أَوْ لَمَسْتُمُ النِّسَاءَ دلالت بر حمل آیه بر معنای عام میکند بر خلاف معنای خاص که قرائتی مؤید آن نیست پس ملاسمه در قرائت أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ به دلیل توافق دو قرائت در معنی به جماع اختصاص ندارد.[۳۶۰]
دلیل دوم: از ابن عمر روایت شده است: «قُبلَه الرجل امرأته و جَسَّها بیده من الملاسمه، فمن قبَّل امرأته أو جسها بیده فعلیه الوضوء»[۳۶۱] وجه استدلال به این روایت آن است که: ابن عامر قائل به بطلان وضوبه سبب لمس است.
از معاذ بن جبل: «أَنَّهُ کَانَ قَاعِدًا عِنْدَ النَّبِیِّ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ فَجَاءَهُ رَجُلٌ , فَقَالَ: یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا تَقُولُ فِی رَجُلٍ أَصَابَ مِنِ امْرَأَهٍ لَا تَحِلُّ لَهُ فَلَمْ یَدَعْ شَیْئًا یُصِیبُهُ الرَّجُلُ مِنِ امْرَأَتِهِ إِلَّا قَدْ أَصَابَهُ مِنْهَا إِلَّا أَنَّهُ لَمْ یُجَامِعْهَا؟ , فَقَالَ: «تَوَضَّأْ وُضُوءًا حَسَنًا ثُمَّ قُمْ فَصَلِّ»[۳۶۲]
قول چهارم: لمس با دست مبطل وضو است با غیر دست مبطل وضو نیست

یک مطلب دیگر:
سامانه پژوهشی - بررسی تاثیر ظرفیت داخلی لجستیک شرکت و برون سپاری لجستیک بر عملکرد شرکت ...