مورد نیاز به منظور مطالعه تئوریها و مبانی نظری مهارتهای زندگی و شناسایی عوامل آسیب‌زا در برنامه آموزش مهارتهای زندگی برای دائش‌آموزان دوره متوسطه نظری از میان منابع مختلف اقدامات زیر صورت گرفت:
* جستجوی منابع فارسی و انگلیسی مثل مقالات، کتابها و پایان‌نامه‌های پژوهشی در زمین? موضوع یا مرتبط به موضوع و مطالعه آنها.
* مراجعه به سازمان‌هایی مثل سازمان آموزش و پرورش، سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، معاونت آموزش و پرورش نظری و مهارتی وزارت آموزش و پرورش، معاونت امور فرهنگی و پیشگیری سازمان بهزیستی، یونیسف، کمیسیون ملی یونسکو در ایران و دیگر سازمانهایی که در زمین? استفاده از آموزش مهارتهای زندگی پیشقدم بوده‌اند.
* جستجوی منابع و اطلاعات کتابخانه‌ای دانشکده‌های مختلف دانشگاههای تهران (تربیت مدرس، دانشگاه تهران، علامه طباطبایی، تربیت معلم، شهید بهشتی، الزهرا و دانشگاه شاهد) و مراکز اطلاع‌رسانی از قبیل مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران، کتابخانه ملی ایران، کتابخانه پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش.
* جستجو در سایت‌های مختلف اینترنتی و مطالعه منابع موجود در آنها در زمین? مهارتهای زندگی. اطلاعات مربوط به مبانی نظری و تئوریهای آموزش مهارتهای زندگی که از طریق بررسی و مطالعه منابع فوق به دست آمد طبقه‌بندی، تلخیص و تنظیم شد. آنگاه عواملی را که مرتبط با سؤالات تحقیق شناخته شدند در تهیه ابزار اندازه‌گیری مورد استفاده قرار گرفتند.
۲. روش میدانی: به منظور دستیابی به دانسته‌های مورد نظر و فرایندهای تحلیل درباره اطلاعات از روش میدانی استفاده شده است که هدف آن کشف روابط و چگونگی تعامل بین متغیرهای ساختار واقعی در شرایط مورد بررسی است. در این راستا به منظور مطالعه نگرش‌ها، ادراکات افراد و گروههای موجود در موقعیت تحقیق حاضر از مناسبترین روش ممکن جهت گردآوری اطلاعات لازم استفاده شد که همان پرسشنامه محقق ساخته است.
ابزار جمع‌آوری اطلاعات تحقیق
پژوهشگر باید با ابزارهایی داده‌های لازم را از جامعه (نمونه) آماری جمع نماید و با تحلیل، پردازش و تبدیل آنها به اطلاعات به آزمون فرضیه‌ها بپردازد. برای جمع‌آوری داده‌ها به ابزارهای گوناگونی نیاز هست. نوع این ابزارها تابع عوامل گوناگونی از جمله ماهیت و روش تحقیق است (خاکی، ۱۳۸۲، ص ۲۳۹). آزمون وسیله یا ابزاری است که محقق به کمک آن چگونگی شکل‌گیری یک حادثه را مشاهده یا اندازه‌گیری می‌کند. اندازه‌گیری متغیرهای پژوهش نیازمند ابزار اندازه‌گیری است. به بیان دیگر تبدیل پاسخ‌ها به داده‌ها بخش مهمی از فرایند پژوهش علمی است. پژوهشگر برای این تبدیل به یک وسیله اندازه‌گیری نیاز دارد (خورشیدی و قریشی، ۱۳۸۱، ص ۱۱۱). در پژوهش حاضر ابزار مورد استفاده برای جمع‌آوری اطلاعات و اندازه‌گیری نگرش گروههای مورد مطالعه در مورد شناسایی آسیب‌های موجود در برنامه آموزش مهارتهای زندگی دوره متوسطه نظری، پرسشنام? محقق‌ساخته می‌باشد. پرسشنامه دارای ۴۰ سؤال بسته پاسخ است که از طریق سؤال‌های آن دانش، علایق، نگرش و عقاید گروههای مورد مطالعه مورد ارزیابی قرار گرفت. در این راستا برای بالا بردن دقت داده‌های گردآوری شده، تکمیل پرسشنامه همراه با ارائه توضیحاتی در مورد سؤال‌ها و روند کلی موقعیت تحقیق به گروههای مورد مطالعه به ویژه متخصصان تعلیم و تربیت، صورت گرفت.
فلوید فولر۴۱۳، چهار معیار عملی برای سؤال‌های پرسشنامه مطرح کرده است که عبارت‌اند از:
۱- آیا این سؤال برای همه افراد معنای مشابهی دارد؟
۲- آیا این سؤال سؤالی است که بتوان آن را از مردم پرسید؟
۳- آیا این سؤال سؤالی است که مردم تمایل به پاسخگویی به آن را داشته باشند و لذا فرآیند جمع‌آوری اطلاعات صورت می‌گیرد؟ (دلاور، ۱۳۸۵، ص ۱۱۰).
از این رو در پژوهش حاضر سعی شده است که سؤالات پرسشنامه قابلیت لازم را از لحاظ ایجاد انگیزه برای پاسخگویی در پاسخ‌دهندگان و درک درست آنان از مفاهیم و متغیرهای مندرج در سؤالات، داشته باشند. پرسشنامه مطابق با مقیاس ۵ درجه‌ای لیکرت۴۱۴ تنظیم شده است که به ترتیب از طیف خیلی زیاد، زیاد، متوسط، تا کم و خیلی کم را دربر می‌گیرد. بیشترین یا بالاترین ارزش عددی (امتیاز) به طیف خیلی زیاد تعلق می‌گیرد و برعکس کمترین امتیاز به طیف خیلی کم. همین امر موجب خواهد شد که عقاید و نگرش‌ها برحسب درج? شدت اهمیت آنها طبقه‌بندی شود و دیدگاهها و نظرات گروههای مورد مطالعه در مورد آسیب‌های موجود در آموزش مهارتهای زندگی دوره متوسطه نظری از منظرهای مختلف شناسایی و سنجیده شود. این پرسشنامه که به منظور جمع‌آوری اطلاعات و پاسخگویی به سؤالات پژوهش تهیه شده است، عناصر برنامه درسی مهارتهای زندگی دور? متوسطه نظری را درون ۹ طبقه کلی که عبارت‌اند از: اهداف، مواد آموزشی، محتوا، فعالیت‌های یادگیری، راهبردهای تدریس، ارزشیابی، گروه‌بندی، زمان و فضا مورد آزمون قرار می‌دهد. اطلاعات پیش‌نیاز برای پاسخدهی به سؤالات مربوط به عناصر برنامه درسی مهارتهای زندگی به تفکیک هر عنصر در پرسشنامه گنجانده شده است. در جدول (۳-۴) مشخصات پرسشنامه آورده شده است.
جدول ۳-۳: مشخصات ابزار گردآوری اطلاعات (پرسشنامه)
عناصر برنامه درسی مهارتهای زندگی
گویه‌های مربوطه
شماره سؤالات در پرسشنامه
الف) اهداف: توانایی شناخت خود، آگاهی از ارزشهای فردی و خانوادگیف انتخاب هدف، تصمیم‌گیری، برقراری ارتباط مطلوب، مقابله با اضطراب و …
ـ تناسب اهداف با نیازهای دانش‌آموزان، نیازهای جامعه، تغییرات اساسی جامعه و نیازهای جامعه آینده
سؤالات ۱ الی ۴
ب) مواد آموزشی: بسته آموزشی شامل مواد آموزشی انفرادی (مانند کتاب درسی، برگه‌های تمرین)، مواد آموزشی گروهی (طلق شفاف، فیلم اسلاید، پوستر، وسایل دیداری و شنیداری) و مواد آموزشی تکمیلی (تکالیف اضافی)
۱- تناسب مواد آموزشی با علایق دانش‌آموزان
۲- میزان علاقه دانش‌آموزان به مواد آموزشی گروهی
۳- میزان علاقه دانش‌آموزان به مواد آموزشی انفرادی
سؤالات ۵ الی ۷
ج) محتوا: شناخت خود (احساس ما در مورد خویشتن، توانایی تجسم بصری علایق و استعدادهای فرد در نگاه دیگران، شناخت توانایی‌ها و ویژگی‌های خاص خود)- اکتساب ارزشهای خانوادگی (تحصیلات، پسر بودن، دختر بودن، حجاب، کار- درآمد بالا و…)- ارزشهای فردی (به خود متکی بودن، کسب نمر? خوب- برنامه‌ریزی برای آینده و…)- انتخاب هدف (اهداف کوتاه‌مدت- تحقق هدفها و آرزوها، تعهدات نسبت به اهداف و…) – تصمیم‌گیری (پیش‌بینی نتایج هر تصمیم- تصمیم‌گیری گام به گام) – برقراری ارتباط (استفاده از کلمات مناسب، ارتباط غیرکلامی، قدرت گوش دادن، توانایی ابراز وجود و…) – مقابله با اضطراب (تأثیر فکر من، آرامش عضلانی و…)
۱- تناسب محتوا با فرهنگ جامعه، پیشرفت‌های علمی، مسائل و مشکلات جامعه.
۲- تناسب محتوا با نیازهای دانش‌آموزان، توانایی‌های آنها و تناسب محتوا با زندگی واقعی دانش‌آموزان
۳- همگرایی (ارتباط منطقی) بین مفاهیم مندرج در محتوا
۴- نقش تسهیل‌گری محتوای این درس در یادگیری سایر دروس
سؤالات ۸ الی ۱۵
د) فعالیت‌های یادگیری
۱- فراهم‌سازی فرصت تمرین عملی مهارتهای زندگی از طریق فعالیتهای یادگیری
۲- تناسب فعالیت‌ها با نیازها و علایق دانش‌آموزان، معلومات و تجارب فعلی و آمادگی آنها
۳- سهیم شدن در انتخاب فعالیتها
سؤالات ۱۶ الی ۲۰
ذ) راهبردهای تدریس: روشهای یادگیری فعال (بحث و گفتگو، بارش فکری، ایفای نقش، فعالیت در گروههای کوچک)
۱- درگیر شدن دانش‌آموز در فرایند یادگیری. ۲- تناسب با علایق و ادراکات دانش‌آموزان. ۳- تجربه عملی مهارتهای زندگی. ۴- برخورداری از آزادی عمل در یادگیری محتوای برنامه
سؤالات ۲۱ الی ۲۴
ر- ارزشیابی
۱- گرایش به شیوه‌های ارزشیابی مشارکت‌طلبانه. ۲- ارزشیابی مرحله‌ای. ۳- خودارزیابی
سؤالات ۲۵ الی ۲۷
ز- گروه‌بندی
۱- بکارگیری فعالیتهای گروهی. ۲- گروههای کوچک. ۳- گروههای بزرگ. ۴- توجه به علایق دانش‌آموزان. ۵- انتخاب اعضای گروه به صورت تصادفی. ۶- انتخاب اعضای گروه براساس یک ویژگی مشترک
سؤالات ۲۸ الی ۳۳
س) زمان
۱- کفایت زمان- ۲- مدیریت زمان
سؤالات ۳۴ الی ۳۷
ش) فضا (فضای فیزیکی)
۱- کیفیت فضای آموزشی. ۲- کمیت فضای آموزشی.۳- فضای آموزشی خارج از مدرسه
سؤالات ۳۸ الی ۴۰
نحوه ساخت ابزار تحقیق
جهت ساخت ابزار تحقیق حاضر که همان پرسشنامه محقق ساخته می‌باشد، مراحل زیر پیموده شد:
۱- جمع‌آوری اطلاعات از طریق مطالعه منابع کتابخانه‌ای و جستجو در پایگاههای اینترنتی مختلف در مورد عناصر برنامه درسی مهارتهای زندگی و ملاکهای انتخاب این عناصر
۲- جمع‌آوری و تنظیم مصادیق و اجزای مهارتهای زندگی
۳- تدوین شاخص‌ها یا گویه‌هایی برای اندازه‌گیری هر یک از طبقات مربوط به عناصر برنامه درسی مهارتهای زندگی
۴- تعیین روایی محتوایی پرسشنامه از طریق اظهارنظر و قضاوت ۸ تن از اساتید و متخصصان حوزه علوم تربیتی و مهارتهای زندگی.
۵- اجرای آزمایشی پرسشنامه بر روی ۴۵ نفر از جامعه آماری تحقیق به منظور برطرف کردن اشکالات احتمالی
۶- محاسبه آلفای کرونباخ۴۱۵ جهت برآورد ضریب پایایی پرسشنامه
در راستای طراحی و تدوین پرسشنامه، محقق سعی نموده است که موارد ذیل را رعایت کند:
* سؤالات ساده، روشن و دقیق باشند.
* سؤالات پرسشنامه براساس اهداف و سؤالات پژوهشی تحقیق تنظیم گردد.
* از طرح سؤالات نامفهوم و مبهم پرهیز گردد.
* تا جایی که امکان دارد از ارائه سؤال‌های منفی خودداری شود.
* از بیان سؤال‌های مستقیم که موجب تحریک حساسیت آزمودنی شده و یا در وی ایجاد مقاومت کند پرهیز شود.
* سؤالات در حد امکان کوتاه طراحی شود.
* سؤال‌های پرسشنامه براساس نظم منطقی (موضوعی، توالی زمانی، شکل سؤال‌ها) تنظیم گردد.
* از طرح سؤال‌هایی که پاسخ‌دهنده را به پاسخ خاصی هدایت می‌کند (سؤالات جهت‌دار) اجتناب گردد.
* سؤالات در حد امکان کوتاه طراحی شود. به عبارت دیگر فقط سؤال‌هایی مطرح گردد که در جهت رسیدن به
هدف‌های پژوهش هستند و داده‌های مورد نیاز پژوهشگر را فراهم می‌آورند.
* از سؤال‌های دو وجهی که شامل دو سؤال در یک پرسش است اجتناب گردد.
* تهیه دستورالعملی کوتاه برای تکمیل پرسشنامه که حاوی کلیه اطلاعات مورد نیاز پاسخ دهنده باشد.
تعیین روایی۴۱۶ و پایایی۴۱۷ ابزار اندازه‌گیری تحقیق
روایی و پایایی از خصائصی هستند که برای مفید و مؤثر واقع شدن روشهای جمع‌آوری داده‌ها شرط اساسی به شمار می‌روند (بست، ۱۳۸۱، ص ۲۰۰).
پیش از اطمینان نهایی به ابزارهای اندازه‌گیری و به کارگیری آنها در مرحله اصلی جمع‌آوری داده‌ها، ضرورت دارد که پژوهشگر از طریق علمی، اطمینان نسبی لازم

مطلب مشابه :  پایان نامه ارشد با موضوعمهارتهای زندگی، آموزش مهارت، کودکان و نوجوانان، برنامه درسی
دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید