برخی عبارتند از: (۱) تجمع دو نفر یا بیشتر که با یکدیگر ارتباط و مشارکت و همبستگی دارند؛ (۲) تجمع عده‌ای از افراد که عملکرد مشترک و هدف مشخص دارند و از قوانین و مقررات درون گروهی خاصی تبعیت می‌کنند؛ (۳) تجمع هدفدار دو نفر یا بیشتر که با یکدیگر کنش متقابل دارند؛ (۴) مجموعه‌ای از افراد که در ارتباط با یکدیگر هستند و هر فرد از نقش‌های خود در درون گروه آگاهی دارد؛ (۵) مجموعه دو نفر یا بیشتر که همبستگی و اهداف مشترک و کنش‌های متقابل و نسبتاً بادوامی با یکدیگر دارند و عضوی خود را جزئی از کل گروه تلقی می‌کند؛ (۶) تجمع تعدادی از افراد که به گروه احساس تعلق می‌کنند و عملکرد واحدی برای نیل به هدف‌های مشترک دارند؛ (۷) تمامیت سازمان یافته و هدفدار عده‌ای از افراد که با یکدیگر همبستگی دارند؛ (۸) تجمع دو یا چند نفر که در یک یا چند مورد مشترک از روش و الگوی واحدی تبعیت می‌کنند؛ (۹) جمعی از افراد که روابط درون گروهی دارند و می‌کوشند از طریق فعالیت‌های جمعی و همکاری صمیمی نیازهای فردی و گروهی خود را برآورده سازند؛ (۱۰) مجموعه‌ای از افراد که خصوصیات و اهداف مشترک دارند و با یکدیگر در ارتباط رویاروی هستند؛ (۱۱) مجموعه‌ای از افراد که با یکدیگر فعالانه همکاری می‌کنند تا به اهداف مشخصی نایل آیند؛ (۱۲) تجمع دو نفر یا بیشتر که از طریق برخی علایق و خصوصیات مشترک با هم ارتباط برقرار می‌کنند (محسنی، ۱۳۶۸، اگبرن و نیمکف، ۱۳۶۵؛ نقوی، ۱۳۶۷؛ پاکدل سبحانی، ۱۳۵۳، به نقل از شفیع‌آبادی، ۱۳۷۹).
شواهد پژوهشی درباره همکاری گروهی
بر مبنای شواهد پژوهشی نیز می‌توان دلایلی برای سودمندی همکاری گروهی ارائه کرد. سرچشمه بیشتر این پژوهشها، ایالات متحده است. تاکنون متخصصان بریتانیایی بیشتر از پژوهش، بر بیان فوائد همکاری گروهی تأکید داشته‌اند، بیشتر ادعاهای ارائه شده را می‌توان در گزارش کمیته‌های بررسی۲۵۱، همچون گزارش بالاک (۱۹۷۵) و نیز در گزارشهای دیگر مشاهده کرد. گزارش بالاک بر رشد زبان در گروه تأکید می‌کرد. “زمانی که کودکان برای حل مسئله‌ای در گروه کوچک خود، زبان خویش را به کار می‌گیرند، معمولاً گفته‌هایشان غیرقطعی، پراکنده، تلویحی و بدون جهت مشخص است… صمیمیت موجود در گروه به آنان امکان می‌دهد که بدون هیچ گونه احساس فشار و اجبار، این گونه صحبت کنند. کودکان در جوی برخوردار از بردباری، درنگ و تلاش همیارانه، می‌توانند زبان خود را گسترش دهند تا آنکه تفکرات ثانویه خود آنان یا عقاید دیگران را نیز دربر بگیرد. آنها می‌توانند بدون ترس از آنکه نظرشان پذیرفته نشود، عقایدشان را آزادانه بیان کنند (پاراگراف ۱۲/۱۰)”.
هیئت بررسیِ مدارس ابتدایی ایالات متحده در سال ۱۹۷۸ نیز به صورت مشابهی چنین بیان کرد که: کودکان متعلق به تمام سنین، و به ویژه کودکان خردسال، از اینکه فرصت بحث و گفتگو در گروههای کوچک را پیدا کنند نفع می‌برند، زیرا با سهولت بیشتری در گروه مشارکت می‌کنند و خود را عضوی ضروری از گروه می‌شمارند. لازم و سودمند است که در برنامه مدارس، فرصت‌های هرچه بیشتری برای گفتگو در گروههای کوچک فراهم شود (دیون و بِنِت، ۱۳۸۳، ص ۴۰). یافته‌های پژوهشی در ایالات متحده نشان داده است که یادگیری همیارانه به موارد زیر کمک می‌کند:
* پیشرفت تحصیلی بیشتر
* عزت نفس۲۵۲ افزونتر
* افزایش جاذبه بین فردی۲۵۳ و ارتباطهای بیشتر میان دانش‌آموزان، بدون آنکه جنسیت، نژاد یا معلولیت نقشی در این امر داشته باشد (اسلاوین۲۵۴، ۱۹۸۳؛ جانسون و جانسون۲۵۵، ۱۹۷۵؛ به نقل از دیون و بنت،۱۳۸۳، ص ۴۱).
در انگلستان نیز به تدریج شواهدی در حمایت از یافته‌های فوق، گرد آمد. به عنوان نمونه، در پژوهشی نشان داده شده است که در گروههای همیارانه در مقایسه با گروههای معمولی، میزان گفتگوی مرتبط با تکلیف به صورت چشمگیری افزایش پیدا می‌کند. جدول زیر این مهم را نشان می دهد.
نوع فعالیت در گروه
مواد درسی
همیاری گروهی
(بِنِت و دیون، ۱۹۸۹)
کار فردی در گروه
(بِنِت و دیگران، ۱۹۸۴)
ریاضیات
زبان
کل
%۸۹
%۸۶
%۸۸
%۶۳
%۷۰
نه تنها در مجموع، صحبت‌های مرتبط با تکلیف به میزان %۲۲ افزایش پیدا کرد (و این افزایش در تکالیف ریاضیات و زبان یکسان بود)، مهمتر آن بود که ماهیت تکلیف نیز تغییر می‌کرد. در عوض آنکه از افزایش علاق? فردی کودکان در موقعیت فردی شواهدی به دست بیاید، چنین دیده شده است که همیاری گروهی به مشارکت واقعی، در میان گذاشتن عقاید و آگاهیها، حل مشکلات به همراه همدیگر و توجه جدی به پیشرفت گروه به عنوان یک کل می‌باشد (دیون و بِنِت، ۱۳۸۳، صص ۴۲-۴۱).
انواع گروه
گروهها از نظر تعداد اعضا به دو نوع کوچک و بزرگ تقسیم می‌شوند.
الف) گروههای کوچک:
از دیدگاه مشاوره و روان‌درمانی گروههائی را که تعداد اعضای آنها کمتر از دوازده نفر باشد گروههای کوچک نام دارند.در این گروهها روابط اعضاء رویاروی و صمیمی است و کنش و واکنش افراد با یکدیگر در حد بالائی قرار دارد.
ب) گروههای بزرگ:
از دیدگاه مشاوره و روان‌درمانی، گروههایی را که بیش از ۱۲ نفر عضو دارند گروه بزرگ نامیده می‌شوند. هر قدر تعداد اعضای گروه کمتر باشد، برقراری ارتباط بین آنان آسان‌تر و بهتر انجام می‌گیرد. به نظر برخی جامعه‌شناسان، تعداد اعضای گروههای بزرگ بیست تا بیست و پنج نفر می‌باشد (شفیع‌آبادی، ۱۳۷۹، ص ۱۹). در تقسیم‌بندی دیگری انواع گروهها شامل گروههای دونفری، گروههای کوچک و گروههای بزرگ می‌باشد که ویژگی‌های هر گروه عبارتند از:
– گروههای بزرگ (۸ تا ۱۰ نفر) در تولید ایده و نظرات بیشتر، موفق‌تر از گروههای دیگر هستند.
– گروههای کوچک (۴ تا ۶ نفر) همکاری و مشارکت را بین افراد گروه تقویت می‌کند و مهارتهای ارتباط بین فردی از قبیل بحث و گفتگو کردن و گوش دادن به دیگران را افزایش می‌دهد. ارتباطات نزدیک در گروههای کوچک شرکت‌کنندگان را قادر می‌سازد تا در مقایسه با موضوعات کلی بیشتر روی مسائل فردی بحث و گفتگو نمایند.
– گروههای دونفری: این گروهها خاص بحث در مورد موضوعات شخصی می‌باشد که افراد می‌توانند به طریقه مؤثری با هم گفتگو کنند. در نتیجه یادگیری‌های انفرادی در چنین ارتباطاتی اتفاق خواهد افتاد زیرا در چنین گروههایی تعامل بیشتر بوده و این تعاملات افراد را قادر می‌سازد تا تجارب و ارتباطات همدیگر (شنونده و صحبت کننده) را نسبت به سایر گروهها عمیق‌تر درک کنند. (دفتر پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی سازمان بهزیستی، ۱۳۸۲، ص ۵۰).
پویایی گروه۲۵۶
کلمه پویائی۲۵۷ به معنی حرکت و تلاش و فعالیت است و در برابر ایستایی۲۵۸ و سکون و بی‌حرکتی قرار دارد. پویائی گروه همان عملکرد و حرکت و کنش و واکنشهای اعضا در درون گروه است. لوین در سال ۱۹۴۴ میلادی برای اولین‌بار”پویایی گروه” را مطرح ساخت. هدف پویائی‌شناسی گروهها آن است که با شناخت ماهیت و قوانین تشکیل و تحول گروهها، شیوه‌های عملکرد مؤثرتری برای گروهها معرفی شود تا در نهایت رفتار انسان‌ها در گروهها بهبود یابد.
به نظر لوفت۲۵۹ (۱۹۷۰) پویائی گروه، تلاش و تعامل فرد در گروه‌های کوچک است. پویائی به کلیه فشارها و نیروهای پیچیده‌ای اطلاق می‌گردد که موقعیت‌ها و مواضع متعدد گروهی را موجب می‌شوند. از اصطلاحات دیگری نظیر فرایندهای گروهی۲۶۰، روانشناسی گروهی۲۶۱، و روابط انسانی۲۶۲ می‌توان در مواردی به جای پویائی گروه استفاده کرد. همچنین بین پویائی گروهی و نظریه میدانی۲۶۳ کرت لوین۲۶۴- که در آن روابط علی بین اشیاء تحلیل می‌شود- ارتباط وجود دارد.
در واقع از طریق پویائی گروه نظریه و عمل درهم می‌آمیزند و روش مؤثر یادگیری که بر عمل و تجربه متکی می‌باشد، از طریق مشارکت در گروه به مرحله اجرا درمی‌‌آید. به نظر تلن۲۶۵ (۱۹۵۴) از طریق پویائی‌شناسی گروه، روابط و تعامل‌های درون- گروهی مورد مطالعه و بررسی قرار می‌گیرد. بدین وسیله می‌توان ارتباط بین افراد در زمینه‌های عملی، گفتاری، و فکری را بهبود بخشید و به بسیاری از نابسامانی‌ها و برداشت‌های نادرست افراد از یکدیگر پایان داد. اصولاً گروه زمانی بوجود می‌آید که هدف مشخصی موجود باشد؛ شرایط ادامه کار برای اعضا فراهم آید؛ رابطه حسنه بین اعضای گروه حکمفرما باشد؛ خط‌‌مشی مشخصی برای تصمیم‌گیری در گروه تعیین شده باشد؛ هر عضو گروه در انتخاب راه و روش خود، در محدود? مقررات گروهی، آزاد باشد؛ و اعضای گروه به اظهارنظر دربار? عقاید دیگران بپردازند (شفیع‌آبادی، ۱۳۷۹، صص ۳۸-۳۷).
معیارها و استانداردهای گروه
برای پی بردن به معیارها و قوانین گروه باید موارد زیر مورد بررسی قرار گیرند: موضوعات مجاز برای بحث کدامند؟ هر عضو گروه چقدر وقت برای صحبت دارد؟ آیا اعضاء از مقررات و قوانین حاکم بر گروه آگاه هستند؟ آیا قوانین و مقررات موجود مانع پیشرفت کار اعضای گروه نیستند؟ آیا هم? اعضا از قوانین و مقررات گروه پیروی می‌کنند؟ و نحو? تصمیم‌گیری درباره موضوعات مورد بحث چگونه است؟ (همان منبع، ص ۳۳).
ترکیب و تقسیم‌بندی اعضای گروهها در تعامل و عملکرد گروه، نقش اساسی دارد. انواع ترکیب و تقسیم‌بندی اعضای گروه به قرار زیر می‌باشد:
– گروههای تصادفی:
اعضای این گروهها برحسب تصادف در یک گروه قرار گرفته‌اند. مثلاً متولدین ماه بهمن در یک گروه و متولدین ماه شهریور در گروه دیگر قرار می‌گیرند و یا می‌توان از کارت‌های تصویری حیوانات، گل‌ها، میوه‌ها و… استفاده کرد. به این صورت که افرادی که دارای کارت گل مریم هستند در یک گروه و کسانی که دارای کارت گل یاس هستند در گروه دیگر قرار می‌گیرند. اعضای چنین گروههایی، دارای ویژگی‌ها و خصیصه‌های متفاوتی هستند و همین تفاوت‌ها، تعاملات بیشتری را ایجاد می‌کند. اما چنین گروههایی، برای فعالیت‌هایی که احتیاج به شناخت و نزدیکی افراد دارد توصیه نمی‌شود. به عنوان مثال، این تقسیم‌بندی در فعالیت‌هایی که نیازمند بحث و گفتگو در مورد تجارب، احساسات، عواطف و ویژگی‌های شخصی می‌باشد و آشنایی ابتدایی اعضای گروه برای انجام چنین فعالیتی لازم و ضروری است، مناسب نمی‌باشد.
– گروههای خودانتخابی:
در چنین گروه‌هایی اعضای گروه برحسب تمایل خود، اعضا و یار خود را انتخاب می‌کنند. چنین گروههایی براساس دوستی‌ها تشکیل می‌شود و به خاطر همگنی و شباهت اعضای گروه، از یادگیری‌های شخصی حمایت کرده و باعث تقویت نگرش‌های موجود می‌شود. اما مانع تولید نظرات و ایده‌های جدید می‌شود.
– گروه ترکیبی:
چنین گروههایی برحسب یک ویژگی‌ خاص و مشترک تشکیل می‌شوند. مانند افراد آرام، یا افراد جرأت‌ورز یا افراد شلوغ و… مثلاً افراد آرامتر یا افرادی که در نوشتن یا صحبت کردن، مشکل دارند یک گروه را تشکیل می‌دهند در چنین گروههایی فرصت مشارکت و

مطلب مشابه :  پایان نامه ارشد با موضوعمهارتهای زندگی، مواد آموزشی، آموزش مهارت، برنامه درسی
دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید