توجه کافی مبذول شود.
– در تعیین و تحقق اهداف لازم است بین محیط آموزشی و مؤسسات اجتماعی ارتباط و هماهنگی وجود داشته باشد (ملکی، ۱۳۸۱، صص ۳۸-۳۴).
هدفهای تربیتی در حقیقت در حکم قانون اساسی برنامه درسی است که همه فعالیتها باید به استناد به آن و برای تحقق آن صورت گیرد. در تعیین هدفهای تربیتی باید حداقل پنج جنبه را مدنظر داشت:
۱- مشخص کردن خصوصیات و ویژگیهای انسان ایده‌آل موردنظر براساس مکتب.
۲- ارزیابی و روشن نمودن شرایط تاریخی موجود.
۳- روشن نمودن دیدگاه خود نسبت به جایگاه نسل رو به رشد در شرایط و موقعیت تاریخی موجود.
۴- پیش‌بینی تحولات اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و ارزشهای فرهنگی و پیدا کردن تصوری روشن از این تحولات و انجام اقدامات لازم در این ارتباط.
۵- ارائه تصویری روشن از وظایف، مسؤولیت‌ها و جایگاه نسل آینده در جامعه و پیش‌بینی و آینده‌نگری و بررسی امکانات مربوط به آن (میرلوحی، ۱۳۶۹، ص ۴۲).
جدول ۲-۳: طبقه‌بندی اهداف یادگیری مهارتهای زندگی در برنامه درسی آموزش متوسطه ایران
مصادیق
اهداف
یادگیری
شناخت خود
ارزشهای فردی و خانوادگی
انتخاب هدف
تصمیم‌گیری
ارتباط مطلوب
مقابله با اضطراب
الف) مهارتهای ذهنی
– آگاهی از ویژگی‌های مثبت خود
– شناسایی ویژگی‌های قابل تغییر خود
– شناخت استعدادها و توانمندی‌های خود
– آشنایی با نظریات دیگران در مورد خود
– آشنایی با ویژگی‌های دور? نوجوانی
– آگاهی از ویژگی‌های منفی خود
– یادگیری تعریفی از ارزشها
– یادگیری اینکه من دارای چه ارزشهایی هستم و منشأآنها چیست؟
– درک چگونگی تأثیر ارزش‌ها بر رفتار
– تعیین اهداف کوتاه مدت و بلندمدت
– درک اهمیت داشتن هدف در زندگی
– شناختن تفاوت میان هدفهای کوتاه مدت و بلندمدت
– درک اهمیت واقع‌بینانه بودن آرزوها در چهارچوب اهداف دست‌یافتنی
– آشنایی با مفهوم تصمیم‌گیری
– آشنایی با فرایند و روش تصمیم‌گیری
– آشنایی با عوامل مؤثر در تصمیم‌گیری
– درک اهمیت پیامدهای هر تصمیم
– آموختن این که ارتباط مؤثر و مفید یا ارتباط نامطلوب بر شخصیت ما چه تأثیری می‌گذارد.
– درک این که ارتباطات مطلوب در تمام موقعیت‌ها اهمیت بسیار زیادی دارد.
– شناخت موانع برقراری یک ارتباط مؤثر
– آشنایی با ارتباط غیرکلامی
– آشنایی با مفهوم اضطراب
– آشنایی با مضرات اضطراب و فشار روانی
– درک اهمیت تأثیر افکار بر احساسات
– آشنایی با روش آرام‌سازی عضلات
ب) مهارتهای فیزیکی
– توانایی تعمق و‌اندیشه در خویشتن
– توانایی تغییر ویژگیهای منفی
– تقویت ویژگیهای مثبت
– یادگیری نحوه بکارگیری ارزش‌ها در مورد دیگران
– تشخیص تفاوت ارزش‌ها
– تجزیه و تحلیل ارزشهای متفاوت
– بحث در مورد ارزش‌ها
– کسب توانایی در انتخاب هدف
– آموختن اینکه چگونه می‌توانیم به اهدافمان برسیم
– کسب توانایی برنامه‌ریزی و آینده‌نگری
– تمرین مراحل لازم در تصمیم‌گیری:
* جمع‌آوری اطلاعات
* پیش‌بینی نتایج
* مشخص کردن مزایا و معایب هر تصمیم
* انتخاب تصمیم و ارزیابی آن
– توانایی استفاده از الگوی تصمیم‌گیری آموخته شده در رویدادهای واقعی زندگی
– توانایی برقراری ارتباط مطلوب با دیگران
– توانایی اجتناب از سوء تفاهمات رایج در روابط بین فردی
– توانایی ابراز نظریات مخالف
– توانایی دیدن مسائل از دیدگاه دیگران
– کسب توانایی مقدماتی برای انجام دادن روش آرام‌سازی عضلات
– تعمیم این روش و دیگر روش‌های کسب آرامش
– توانایی بیشتر در کنترل افکار اضطراب ‌زای خود
ج) مهارتهای نگرشی
(طرز تفکر)
– علاقه به بررسی و تحلیل خود
– مهم دانستن مسئل? ارزشها
– علاقه‌مند شدن به موضوع ارزش‌ها و اثر آن بر رفتار
– تأکید بر ارزش‌های مثبت
– مقاومت در برابر ارزشهای منفی
– داشتن دیدگاه مثبت در مورد زندگی
– علاقه به هدف گزینی
– علاقه به روش تصمیم‌گیری صحیح
– تأکید بر لزوم تأمل و تفکر پیش از هر تصمیم
– علاقه به برقراری روابط دوستانه با دیگران
– تمایل به رفع سوء تفاهمات در روابط جاری
– علاقه به ابراز نظریات خود در روابط بین فردی
– تمایل به تغییر وضعیت‌های ناخوشایند احساسی
– افزایش امید به امکان رهایی از فشارهای شدید روانی
– علاقه بیشتر به زندگی و آینده
منبع: (مهارتهای زندگی، راهنمای معلم، دفتر برنامه‌ریزی امور فرهنگی و مشاوره، ۱۳۸۳)
محتوا
نخستین گام در تحقق اهداف، انتخاب محتوای آموزشی مناسب و مطلوب است. محتوا عبارت است از مجموع? مفاهیم، مهارتها و گرایشهایی که از سوی برنامه‌ریزان انتخاب و سازماندهی می‌شود. در عین حال محتوا آثار حاصل از فعالیت‌های یاددهی- یادگیری معلم و شاگرد را نیز دربر می‌گیرد (ملکی، ۱۳۸۱، ص ۵۰). منظور از محتوای یک ماده درسی عبارت از دانش سازمان یافته و‌اندوخته شده، اصطلاحات، اطلاعات، واقعیات، حقایق، قوانین، اصول، روشها، مفاهیم، تعمیم‌ها، پدیده‌ها و مسایل مربوط به همان ماده درسی است (فتحی واجارگاه، ۱۳۸۱، ص ۱۱۷).
معیارهای انتخاب محتوای برنامه درسی:
۱- تناسب با عوامل و ارزشهای اجتماعی:
الف) تناسب محتوا با فرهنگ، ایده‌آل‌ها و آرزوهای اجتماعی:
برنامه‌ریزان درسی بایستی در انتخاب محتوا به تناسب محتوا با سنن، آداب و فرضیات دیرپایی که زیربنای یک اجتماع را تشکیل می‌دهند و ارزشهای اجتماعی توجه داشته باشند.
ب) تناسب با پیشرفت‌های علمی و تکنولوژیکی:
تناسب محتوا با پیشرفت‌های علمی و تکنولوژیکی به این معناست که محتوا باید مفاهیم اساسی و پایه را دربر بگیرد؛ متناسب با تحولات علمی، نسبت به مباحث و علوم جدید پذیرنده باشد و در عین حال نوعی هماهنگی بین تحولات تکنولوژیکی و علمی و اخلاقی بشری ایجاد نماید. علاوه بر این به منظور تناسب بیشتر با این تحولات، محتوا باید بر پرورش تفکر تأکید ورزد.
ج)تناسب با مسائل و نیازهای جامعه ملی و محلی:
از آنجا که از جمله مهمترین وظایف آموزش مدرسه‌ای، آماده کردن افراد برای زندگی در اجتماع است، و هر یک از دانش‌آموزان در حال و آینده مسؤولیت‌ها و تکالیف ویژه‌ای را در قبال جامعه برعهده دارند، ضروری است که محتوای برنامه درسی با توجه به نیازها، مسائل و مشکلات جامعه انتخاب شود.
د)تناسب با مسائل و ارتباطات جهانی:
در دنیای معاصر با توجه به تسهیل ارتباطات و انقلاب در تکنولوژی ارتباطی اقوام و ملل گوناگون بسیار به هم نزدیک شده‌اند. ضروری است هر کشوری علاوه بر استفاده از امکانات ارتباطی و دستاوردهای بشری، اصالت و هویت خود را در جامعه بین‌المللی حفظ کند، متناسب با روندهای فراملیتی خود را برای مقابله با مسائل و مشکلات آماده کند و در فضایی توأم با صلح، امنیت و احترام متقابل با سایر اقوام زندگی کند.
۲. تناسب با ویژگی‌ها و نیازهای یادگیرندگان:
الف) تناسب محتوا با توانایی‌ها و استعدادهای یادگیری دانش‌آموزان:
در ادبیات برنامه‌ریزی درسی از این ملاک به عنوان “قابل یادگیری بودن” محتوا نام برده می‌شود. مفهوم قابل یادگیری بودن به چند نکته اساسی اشاره دارد:
– محتوا باید متناسب با رشد و رسش عقلی (رشد شناختی) دانش‌آموزان انتخاب شود.
– محتوا باید متناسب با تجربیات قبلی دانش‌آموزان انتخاب شود.
– محتوا باید به نحوی انتخاب شود که فرد فرد دانش‌آموزان به تناسب توانایی خود بتوانند در فراگیری آن موفق باشند (تناسب محتوا با تفاوتهای فردی دانش‌آموزان).
ب) تناسب محتوا با نیازها و رغبت‌های دانش‌آموزان:
یادگیری اساساً فرایندی است که مستلزم کوشش و تلاش فراوان است و تداوم چنین تلاشی تنها رهین علاقه و رغبت دانش‌آموز به محتوای درسی می‌باشد.
ج) تناسب محتوا با زندگی واقعی دانش‌آموزان:
به دلیل عدم وجود امکانات و تجهیزات لازم در سطح مدارس و از سوی دیگر به علّت کیفیت و تجربه متفاوت آموزشی معلمان، رعایت تناسب محتوا در مرحله طراحی برنامه درسی بیش از اجرای برنامه درسی ضرورت پیدا می‌کند.
د) محتوا باید زمینه‌ساز تجربیات و یادگیری بعدی دانش‌آموزان باشد:
بدین معنی که محتوا بایستی بستری را ایجاد کند که به موجب آن دانش‌آموز به طور مستقل به یادگیری بپردازد. این ملاک تا حد زیادی به تناسب محتوا با نیازها، علایق و استعدادهای دانش‌آموزان بستگی دارد.
۳- تناسب با قانونمندی‌های برنامه‌ درسی:
در این زمینه محتوای برنامه درسی باید با ملاک‌های زیر تناسب داشته باشد:
الف) تعادل محتوا۱۹۹:
در اینجا منظور همان سازمان داخلی محتوا هم از نقطه‌نظر کمیت و هم از نقطه‌نظر کیفیت می‌باشد. از لحاظ کمی‌اندازه هر بخش از محتوا در ارتباط با کل آن دارای اهمیت است و از لحاظ کیفی مواردی نظیر همگرایی بین انواع مختلف محتوا، ارتباط بین تئوری و نمونه‌ها (مثال‌ها) و… دارای اهمیت است. علاوه بر این تناسب بین محتوا و اهداف برنامه، تعادل بین جنبه‌های نظری و عملی، توجه به آموزش‌های خارج از کلاس و مدرسه و تعادل در میزان توجه به ارزشهای ملی و ارزشهای جهانی در محتوا حایز اهمیت است.
ب) انسجام محتوا۲۰۰:
منظور از انسجام محتوا عبارت است از وجود نوعی وفاق میان مفاهیم و مضامین محتوا و در نتیجه فقدان تناقض در میان آنها. به طور خلاصه انسجام محتوا به ارتباط عمودی و افقی محتوای برنامه درسی اشاره دارد (فتحی واجارگاه، ۱۳۸۱، صص ۱۲۸-۱۲۲، با تلخیص).
مواد آموزشی۲۰۱
موادآموزشی محصول فرایند برنامه‌ریزی است. پس از برنامه‌ریزی درسی محتوا، تجریبات یادگیری،اصول و روشهای یاددهی یادگیری بصورت کتب،جزوات ودستورالعمل‌ها ارائه می‌شوندکه از آنها به مواد آموزشی تعبیرمی‌شود. کتاب درسی، راهنمای تدریس و دفترچه تمرین مواد آموزشی اصلی را تشکیل می‌دهند (ملکی،۱۳۸۲،ص۱۸۵).
یکی از محصولات نهایی هر طرح برنام? درسی، تولید انواع گوناگون مواد آموزشی است. هرگاه معلم شخصاً تدوین برنام? درسی را بر عهده داشته باشد، می‌تواند به آسانی از انواع مواد آموزشی که در دسترس است، استفاده کند. ولی اگر برنامه درسی، توسط یک سازمان مرکزی تهیه شود، انواع مختلف مواد آموزشی به صورت “بسته یا کیت۲۰۲” چنان تهیه و عرضه می‌شود که به سهولت برای توزیع آماده باشد (مشایخ، ۱۳۷۸، ص ۶۳).
اجزای بسته آموزشی۲۰۳
الف) مواد آموزشی انفرادی:
بعضی اوقات مجموعه‌ای از انواع گوناگون تکالیف یادگیری انفرادی، در اختیار معلم قرار داده می‌شود، تا با توجه به نیاز یادگیری میان دانش‌آموزان توزیع شود، البته با ملاحظه اینکه دانش‌آموزان تکالیف متفاوت از یکدیگر دریافت کنند و استفاده از چنین مجموعه‌ای از تکالیف، به معلم امکان می‌دهد که نیاز دانش‌آموزان را بیشتر مورد توجه قرار دهند. (همان منبع، ص ۶۴).
کتاب درسی:
در کشور ما کتاب درسی وسیله اصلی تعلیم و تربیت را

مطلب مشابه :  منبع پایان نامه ارشد درمورددانشگاه شیراز، دانشگاه تهران، زین العابدین، جبران خسارت
دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید