عوامل ایجاد مطالبات غیرجاری بانکها

عوامل متعددی بر ایجاد مطالبات غیرجاری در سیستم بانکی تأثیرگذار است و نمی‌توان آن را در چند عامل خاص مشخص کرد.  در مواقعی ممکن است چند عامل به طور همزمان در ایجاد مطالبات غیرجاری مؤثر باشند.  افزایش مطالبات غیرجاری حیات بانک‌ها و سیستم بانکی را تهدید می‌کند که به نوبه ‌ی خود حیات اقتصادی را تهدید خواهد نمود.  بنابراین ناظران پولی، مقام‌ها ی اقتصادی و سهام‌داران بانک‌ها نسبت مطالبات غیرجاری به کل تسهیلات بانک‌ها را زیر نظر داشته و در صورت افزایش آن ، واکنش نشان خواهند داد. از جمله عوامل تأثیرگذار در این زمینه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:  (تجلی، 1393).

 

·       رکود  اقتصادی  و تحریم‌های  بین‌المللی

رکورد اقتصادی و تحریم‌های تحمیل شده به برخی از صنایع، ‌از جمله دلایلی است که صنایع یاد شده را در تهیّه ‌ی مواد اولیه و تجهیزات و یا فروش محصول تولیدی دچار مشکل کرده و این صنعت قادر به بازپرداخت تسهیلات دریافتی نمی‌باشد.

  • ورود افراد غیر متخصص در تولید

در پاره‌ای موارد ملاحظه شده است افرادی که از تخصص لازم در راه اندازی یک صنعت برخوردار نیستند، از حمایت‌های قانونی و دولتی برای ورود به یک صنعت بهره جسته و از وام‌ها و تسهیلات ارزان قیمت مربوط بهره‌مند می‌شوند اما در نهایت قادر نخواهند بود که سرمایه‌گذاری انجام شده را به سرمنزل مقصود برسانند و به این طریق هم سرمایه‌ی خود و هم منابع سیستم بانکی را به هدر می‌دهند .

  • عدم بررسی دقیق طرح‌های توجیهی

در مواردی طرح‌های توجیهی ارایه شده برای سرمایه‌گذاری توسط متخصصان ذی ‌ربط تهیّه نشده و یا در تهیّه‌ ی آن دقت لازم صورت نگرفته است و صرفاً با هدف اخذ تسهیلات تهیّه شده است.  در نتیجه تمامی جوانب امر در سرمایه‌گذاری در آن لحاظ نمی‌شود و این امر باعث می‌گردد که در هنگام بهره برداری طرح با مشکل مواجه شود و یا این‌ که کلاً طرح سودآور نباشد .  در این شرایط مشتری قادر به بازپرداخت تسهیلات اعطایی نخواهد بود.

  • عدم اعتبار سنجی و ظرفیّت سنجی صحیح مشتری

یکی از مقولاتی که در اعطای تسهیلات از اهمیّت بسیار بالایی برخوردار است، اعتبار سنجی و ظرفیّت سنجی مشتریان است.  این ‌که آیا مشتری سابقه‌ی اعتباری مناسبی دارد؟ و این‌ که میزان تسهیلات درخواستی وی با نیاز وی هم‌خوانی دارد و این‌ که آیا مشتری توان بازپرداخت خواهد داشت؟ از جمله مواردی است که باید توسط بانک‌ها به دقت مورد ارزیابی قرار گیرد.  عدم ارزیابی دقیق این موارد، ریسک نکول را افزایش داده و موجب افزایش مطالبات غیرجاری می‌شود .

  • فساد اداری

در برخی از موارد اشخاصی که صلاحیّت دریافت تسهیلات را ندارند از راه ارتباطات غیرسالم، مبادرت به اخذ تسهیلات می‌نمایند.  در غالب موارد، این ‌گونه افراد در بازپرداخت تسهیلات دریافتی کوتاهی می‌نمایند.

  • نرخ‌های سود کم‌تر ازنرخ تعادل

یکی از دلایلی که می‌توان برای مطالبات غیرجاری بانک‌ها عنوان نمود، نرخ‌های سود تسهیلات به نسبت پایین است.  در شرایطی که در اقتصاد نرخ رشد تورم بالاتر از نرخ سود تسهیلات بانکی باشد، به این مفهوم است که اخذ تسهیلات همراه با یارانه است یعنی افرادی که موفق به اخذ تسهیلات شوند ، نه تنها هزینه ‌ای بابت آن پرداخت نمی‌کنند بلکه یارانه ‌ای نیز به آن ‌ها تعلق می‌گیرد .  در چنین شرایطی که مکانیسم‌های تنبیهی شدید نیز تعریف نشده باشد، اشخاص اهتمامی به بازپرداخت تسهیلات خود ندارند چرا که حتی پرداخت سود و جریمه‌ی تأخیر از نرخ تورم کم‌تر بوده و لذا نگه داشت و جوه تسهیلات به صرفه است.  البته اقدام‌های تنبیهی لحاظ شده در آیین نامه‌ی وصول مطالبات معوق در صورت اجرا، این دسته از افراد را مجبور به بازپرداخت می‌نماید .

  • عدم مصرف تسهیلات درجای خود

تسهیلات دریافتی از سیستم بانکی برای مقاصد تعریف شده می‌باشد و دریافت کننده‌ی تسهیلات ملزم به مصرف تسهیلات در محلی است که برای آن تسهیلات دریافت نموده است.  حال در مواردی مشتری برای سودآوری بیش‌تر، تسهیلات دریافتی را در محل‌های دیگری به مصرف می‌رساند که به دلیل ریسک بالاتر متحمل زیان شده و در نتیجه قادر به بازپرداخت تسهیلات بانک نمی‌گردد البته بانک‌ها تسهیلات مشارکتی را به صورت مرحله‌ای و با ملاحظه ‌ی پیشرفت کار و سایر تسهیلات را در قبا ل اسنادی که حکایت از مصرف صحیح تسهیلات داشته باشد، پرداخت می‌نمایند اما در مواردی مشتری با ترفندهایی منابع اخذ شده را به مصارف دیگری اختصاص می‌دهد.

  • عدم وجود وثایق وتضامین کافی

در مواردی به دلایل متعدد از جمله فشارهای سیاسی و یا فساد اداری، تسهیلاتی بدون اخذ وثایق و یا تضامین لازم پرداخت شده است که وصول آن اکنون با مشکل مواجه شده است.

  • مشکلات وصول

مشکلات متعدد قانونی و حقوقی در وصول مطالبات غیرجاری بانک‌ها وجود دارد که پروسه‌ی وصول را طولانی می‌نماید.  این امر از یک سو باعث انباشته شدن حجم مطالبات غیرجاری شده و از طرف دیگر مشتریان بد حساب را تشویق به عدم بازپرداخت می‌نماید.  به طور قطع دلایل ایجاد مطالبات به موارد فوق خلاصه نمی‌شود و دلایل متعدد دیگری نیز وجود دارد اما عمده ‌ترین دلایل ایجاد را می‌توان در موارد فوق جست‌ و جو نمود.  نظام بانکی و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تمهیداتی برای جلوگیری از مطالبات غیرجاری به دلایل ذکرشده اندیشیده اند و  امروزه دیگر همه‌ی موارد فوق نمی‌تواند دلیلی برای ایجاد مطالبات غیرجاری جدید باشد اما هنوز ضعف‌هایی وجود دارد که ممکن است برخی از دلایل ذکرشده ، هم‌چنان در آینده نیز از دلایل ایجاد مطالبات غیرجاری باشند  (تجلی، 1393).

مطلب مشابه :  نحوه خرید و فروش سهام
دسته بندی : داغ ترین ها