امام علی علیه السلام

اهمیت جریان شناسی از دیدگاه ائمه معصومین علیهم السلام برای ما دلیل روشنی است جهت بررسی جریان‌های موجود. آن جا که امام علی علیه السلام به فرزند بزرگوارشان می‌فرمایند: «یا بُنَیَّ لا بُدَّ للعاقل … اَن یَعرِفَ اهل زمانه.» ای پسرم! بر خردمند لازم است مردمان روزگار خویش را بشناسد.
با توجه به حدیث شریف فوق ما متوجه می‌شویم از جمله توصیه‌های بزرگان دین، شناخت افراد و تفکرات موجود در هر زمانی است که به اصطلاح، جریان شناسی گفته می‌شود. در نگاه پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله وسلم جریان شناسی ویژگی خردمندترین انسانهاست؛ «الا و إنَّ اعقل الناس عبد عرَفَ ربّه و اطاعۀُ و عرف عدوّه فعصاهُ» . خردمندترین مردم، بنده‌ای است که خدایش را شناخته و از او اطاعت کند؛ و نیز دشمنش را بشناسد با او مبارزه کند.
امام علی علیه السلام می‌فرمایند: «من عرف الایام لم یغفل عن الاستعداد» . چنین انسانی، زمان شناسی آماده است، غافل‌گیر نمی‌شود و شبهات بر او هجوم نمی‌کند. تردیدی نیست که حیات سیاسی- اجتماعی یک کشور، گذشته، حال و آیندۀ آن متأثر از بازیگری فعال این جریان‌هاست.
از میان همۀ عوامل، شاید محدودیت‌های سیاسی بر توسعۀ انسانی مهم‌ترین دلیل برای رشد اسلام‌گرایی باشد. بر همین مبنا، استبداد و فساد مقام‌های دولتی خاورمیانه از اصلی‌ترین علل تداوم اسلام‌گرایی هستند. به علاوه، ایالات متحده نیز به دلیل حمایت از این رهبران سیاسی در زمان حکومت‌شان، همچنان مهم‌ترین هدف آنها می‌باشد. همگان به خوبی میدانند که ایالات متحده آمریکا پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، حمایت‌های سیاسی و اقتصادی وسیعی را از رژیم بعثی عراق جهت مقابله با انقلاب اسلامی نوظهور ایران داشته‌است. رژیمی که این حمایت را نه فقط در جهت مبارزه با ایران به کار گرفت؛ بلکه هرگونه حرکتی در عراق، که رنگ و بوی اسلامی داشت را به شدت سرکوب نمود. لذا با توجه به حضور سازمان‌های بین المللی حافظ حقوق بشر، حمایت‌های یک جانبۀ آمریکا به رژیم بعثی توانسته بود بقای صدّام را علی‌رغم مشکلات سیاسی و اقتصادی فراوان در این کشور تداوم بخشد. امّا حضور نیروهای مذهبی اسلام‌گرا در عراق با تأثیر پذیری از حرکت‌های صورت گرفته در سایر سرزمین‌های اسلامی از جمله برداشت‌های اولیۀ مدرن از اسلام‌گرایی حرکت‌های اخوان المسلمین در مصر که با هدف مبارزه با بی عدالتی اجتماعی و نابرابری اقتصادی ایجاد شده بودند یا از آن مهمتر و تأثیرگذارتر، انقلاب اسلامی ایران که متأثر از ایده‌های اسلامی-شیعی توانسته بود انقلابی را علیه یک حکومت دست‌نشاندۀ غربی انجام دهد و خود را از دام استعمار و استبداد برهاند، باعث پیدایش جریان‌های تاثیرگذاری در صحنه‌های سیاسی اجتماعی عراق شد؛ بنابراین منظور ما از جریان‌های اسلام‌گرا، مجموعه جریان‌هایی هستند که مفاهیم و آموزه‌های دینی-اسلامی را به عنوان مبنای حرکت سیاسی خود انتخاب کرده‌اند. لذا برای ورود به بحث اصلی «جریان‌های عمدۀ شیعی در عراق معاصر» ضروری است که ما توصیفی از فضای جریان‌های سیاسی اجتماعی عراق جدید را به مطالب دو فصل پیشین منضم نموده و پس از آن به توصیف، تبیین و تحلیل جریان‌های عمدۀ شیعی و رویکرد آنان به برخی تحوّلات داخلی و خارجی عراق جدید، بپردازیم.
البته از دید کارشناسان خبرۀ این حوزه پنهان نیست که در عراق، با توجه به تنوّع جمعیتی و حضور قومیّت‌های مختلف، بر شمردن تمامی جریان‌های و گروهای تأثیرگذار بر اساس مؤلفه‌های فوق در عرصه‌های مختلف جامعه‌ دشوار می‌نماید.
برخی از این گروهها عبارتند از:
حزب الدعوه اسلامی.
مجلس اعلای [انقلاب] اسلامی در سال 1982 (به رهبری محمد باقر صدر).
حزب اسلامی عراق.
جنبش اسلامی کردستان.
اتحاد اسلامی ترکمان.
حرکت سازمان اسلامی کردستان.
سازمان عمل اسلامی (به ریاست هادی مدرسی و جواد العطار به عنوان سخنگوی سازمان).
مجموعه علمای بغداد.
جنبش علمای شیعه.
جنبش المرجعیه الرسالیه (سید علاء آل طعمه).
حزب الله عراق.
حرب الله کردستان (تأسیس در سال 1982 و انحلال در تاریخ 16/5/2003).
حزب آزادی بخش اسلامی (ابولحسن انصاری).
مجلس اعلای آزادسازی عراق (گروهی شیعه که از حضور نیروهای آمریکا در عراق حمایت میکند و در جنوب عراق فعال هستند و تعدادی تظاهرات نیز در بغداد در حمایت از حضور آمریکا داشتهاند.)
جمعیت کردی – اسلامی (رئیس سازمان دکتر علی قرهداغی).
جنبش عربی ملی متحد اسلامی (دکتر احمد عبید الکبیسی).
جماعت برادری اسلامی.
جماعت اسلامی کردستان (به ریاست علی عبدالعزیز).

]]>